Το νέο εκλογικό σύστημα καταργεί την δεύτερη Κυριακή
Ξεκίνησε και επισήμως ο διάλογος του υπουργείου Εσωτερικών για τον νέο Κώδικα της Αυτοδιοίκησης. Το κείμενο των 761 άρθρων αναρτήθηκε στο opengov.gr και αναμένεται να συγκεντρώσει πληθώρα σχολίων από τους αιρετούς των ΟΤΑ Α’ και Β’ Βαθμού, όπως και από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.
Η διαβούλευση με την ανάρτηση σχολίων στην πλατφόρμα του opengov.gr θα ολοκληρωθεί την 4η Ιουνίου 2026 στις 9 πμ. Για το ζήτημα, θα συνεδριάσει την Δευτέρα (25.05.26), το ΔΣ της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας, στην Αθήνα, προκειμένου να διατυπωθούν παρατηρήσεις, οι οποίες θα διαβιβαστούν στον υπουργό Εσωτερικών, Θεόδωρο Λιβάνιο.
«Αγκάθι» παραμένει το εκλογικό σύστημα με τον υπουργό Εσωτερικών να επιμένει στην θέσπιση της εναλλακτικής ψήφου, η οποία θα είναι ενσωματωμένη στο κεντρικό ψηφοδέλτιο του συνδυασμού. Δηλαδή, ο εκλογέας για δημοτικές και περιφερειακές εκλογές θα λαμβάνει ένα ψηφοδέλτιο και θα επιλέγει τον συνδυασμό της προτίμησής του και στο ίδιο ψηφοδέλτιο θα έχει την δυνατότητα να επιλέξει και τον εναλλακτικό συνδυασμό. Κατά την επιλογή του εναλλακτικού συνδυασμού δεν θα ψηφίζει για δημοτικούς ή περιφερειακούς συμβούλους. Αυτή τη δυνατότητα θα την έχει μόνον για την πρώτη επιλογή του συνδυασμού.
Δεν είναι λίγοι οι Δήμαρχοι και οι Περιφερειάρχες, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι η πρόταση Λιβάνιου για το εκλογικό σύστημα με την χρήση εναλλακτικής ψήφου συνιστά «σύστημα πολλαπλών επιλογών», που «κονιορτοποιεί και νοθεύει την λαϊκή βούληση» και εν τέλει είναι απολύτως «αντιδημοκρατικό» σύστημα.
Επίσης, δεν είναι λίγοι οι Δήμαρχοι και οι Περιφερειάρχες, όπως και οι αιρετοί που επιδιώκουν να διεκδικήσουν δια των εκλογών την πρώτη θέση, που εξετάζουν ακόμη και το ενδεχόμενο προσφυγής στο Συμβούλιο της Επικρατείας, προκειμένου να καταπέσουν ως «αντισυνταγματικές» οι εν λόγω διατάξεις.
Το δεύτερο αγκάθι στον Κώδικα την Αυτοδιοίκηση με εκλογικές διατάξεις είναι ότι στην κατάρτιση των ψηφοδελτίων είναι η πρόβλεψη για «υποψηφίους δύο ταχυτήτων», όπως διαμαρτύρονται οι αιρετοί της Αυτοδιοίκησης. Κι αυτό γιατί υπάρχει η πρόβλεψη για τους υποψηφίους ανά συνδυασμό, ένα μέρος αυτών να τίθεται στην βάσανο του σταυρού και άλλοι να είναι υποψήφιοι άνευ σταυρού.
Παράλληλα, οι δήμαρχοι και οι επικεφαλής παρατάξεων εκφράζουν δυσαρέσκεια για την μείωση των εδρών, ακόμη περισσότερο από τις τελευταίες ρυθμίσεις του Ν. 4804/2021 επί υπουργίας Μάκη Βορίδη.
Να σημειωθεί ότι στον προς διαβούλευση Κώδικα της Αυτοδιοίκησης προβλέπεται ότι ο πρώτος συνδυασμός θα εκλέγεται με 42% συν μία ψήφο. Θα υπάρχει όριο εισόδου για την παράταξη που θα συγκεντρώσει το 3%. Πρόκειται για πλαφόν εισόδου στα πρότυπα των βουλευτικών εκλογών. Κατά την κατάρτιση των συνδυασμών προβλέπεται ότι υπάρχει η δυνατότητα οι υποψήφιοι να είναι στο 150% επί του συνόλου των εδρών. Ταυτόχρονα, διατηρείται η ποσόστωση υπέρ των γυναικών στο 40%, όπως είχε θεσπιστεί επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ.
Καθ’ όλα τα άλλα, ο προς διαβούλευση Κώδικας της Αυτοδιοίκησης, έρχεται να εκσυγχρονίσει το πλαίσιο λειτουργίας των Δήμων, καθώς ο τελευταίος Κώδικας, που είχε θεσπιστεί με τον Νόμο 3463/2006 δεν είχε περιλάβει τον μεταγενέστερο θεσμό των Περιφερειών, που θεσπίστηκαν και λειτούργησαν με το Νόμο του «Καλλικράτη» (Ν. 3852/2010).
Πρακτικά, από το 2010 έως και σήμερα, οι Περιφέρειες λειτουργούσαν άνευ σταθερού κανονιστικού πλαισίου.
Να σημειωθεί ότι ο Κώδικας ρυθμίζει το κανονιστικό πλαίσιο και δεν υπόκειται σε διαρκείς τροποποιήσεις, όπως συμβαίνει με τους νόμους.
Πώς θα λειτουργεί ο μηχανισμός του ενός γύρου και της συμπληρωματικής ψήφου
Σύμφωνα με τις προωθούμενες αλλαγές οι αυτοδιοικητικές εκλογές στους 332 Δήμους και τις 13 Περιφέρειες της χώρας θα διεξάγονται σταθερά ανά 5ετία, σε ένα γύρο, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου. Οι ψηφοφόροι θα “σταυρώνουν” τον συνδυασμό, τον δήμαρχο ή περιφερειάρχη που προτιμούν και αντιστοίχως τους συμβούλους όπως ακριβώς τους επέλεγαν έως σήμερα. Στο κάτω μέρος του ψηφοδελτίου ωστόσο θα παρατίθενται οι υπόλοιποι συνδυασμοί κατά σειρά ανακήρυξης ώστε ο εκλογέας, εφόσον το επιθυμεί, να δίνει εναλλακτική – συμπληρωματική ψήφο. Μετά το κλείσιμο της κάλπης η καταμέτρηση θα διεξάγεται με τον τρόπο που έγινε και στις εκλογές του 2023. Αν ο πρώτος σε “σταυρούς” συνδυασμός ξεπεράσει το 42% τότε εκλέγεται άμεσα δήμαρχος – περιφερειάρχης συγκεντρώνοντας τουλάχιστον τα 3/5 των εδρών. Σε αυτή την περίπτωση δεν λαμβάνεται υπόψη η εναλλακτική ψήφος.
Σε αντίθετη περίπτωση, αν δηλαδή κανείς συνδυασμός δεν περάσει τον πήχη του 42%, ενεργοποιείται άμεσα η β΄φάση καταμέτρησης. Στην δεύτερη φάση προκρίνονται οι δύο πρώτοι συνδυασμοί – αυτοί δηλαδή που με το παλιό σύστημα θα περνούσαν στην δεύτερη Κυριακή – και στους “σταυρούς” που ήδη έχουν συγκεντρώσει θα προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι που πιθανά έχουν πάρει από ψηφοφόρους που ως πρώτη επιλογή σταύρωσαν συνδυασμούς που δεν προκρίθηκαν στην β’ φάση. Νικητής θα είναι ο συνδυασμός που και στις 2 φάσεις πάρει τις περισσότερες ψήφους.
Παράλληλα εισάγεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου.
Πέραν αυτών σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών ο νέος Κώδικας προβλέπει πως:
- Όλες οι βασικές διατάξεις συγκεντρώνονται σε έναν Κώδικα, ώστε να μην απαιτείται να ψάξει ή να γνωρίζει κάποιος ένα δαιδαλώδες παράπλευρο δίκαιο.
- Καταργούνται ή ενσωματώνονται παλαιότερες διάσπαρτες ρυθμίσεις.
- Εξασφαλίζεται ενιαία ερμηνεία και εφαρμογή.
- Εισάγονται νέες ρυθμίσεις, με έμφαση στην αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια και τη συμμετοχή των πολιτών.
- Μέσα από την εισαγωγή σύγχρονων εργαλείων και διαδικασιών, ιδίως ψηφιακού χαρακτήρα, καθώς και την αναδιοργάνωση βασικών πεδίων, όπως η άσκηση αρμοδιοτήτων και η δημοσιονομική διαχείριση, επιδιώκεται η ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας δήμων και περιφερειών και η παροχή ποιοτικότερων υπηρεσιών προς τους πολίτες.