Μια σειρά από θέματα που ενεργοποιούν τον ποιητή και συντελούν καθοριστικά στη δημιουργία ποιητικού λόγου, όπως η γλώσσα, η ποιητική πραγμάτωση, η ιδεολογία-πολιτική, ο ρυθμός, η ερμηνεία, η παράδοση, η ψυχανάλυση, η αμφισβήτηση, η συγκίνηση, η φιλοσοφία κ.ά. συνθέτουν εδώ και αποτυπώνουν ένα πλέγμα μεθοδικού, ασίγαστου προβληματισμού.
Ο ποιητής Ηλίας Γκρής σ’ αυτό το βιβλίο «δωρικότητας και αυστηρής πειθαρχίας», παρουσιάζει [σε δεύτερη έκδοση συμπληρωμένη] δοκίμια ενός προσωπικού τόνου για θεμελιώδεις, βασικές πτυχές τής ποίησης, αλλά και για ποιητές.
Δοκίμια που αντανακλούν το πιστεύω του συγγραφέα, για την αυθεντική πληρότητα του ποιητικού λόγου.
Ο Ηλίας Γκρης, Ηλείος στην καταγωγή, γεννήθηκε το 1952. Έζησε τα παιδικά του χρόνια στην Κρέσταινα Ολυμπίας μέχρι τα δεκαεπτά του. Ο πατέρας του Δημήτριος Γεωργακόπουλος κουρέας και αγρότης καταγόταν από το Μπισχίνι Ολυμπίας, όπου και γεννήθηκε ο ποιητής. Τελείωσε το 7ο εξατάξιο γυμνάσιο στην Αθήνα και σπούδασε στην Ανωτάτη Βιομηχανική Σχολή Πειραιώς (Πανεπιστήμιο Πειραιώς), δουλεύοντας παράλληλα ως οικοδόμος.
Ως φοιτητής στη διάρκεια της δικτατορίας συμμετείχε ενεργά στην εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973.
Άσκησε από το 1975 τη δημοσιογραφία σε διάφορα Μέσα Ενημέρωσης και κυρίως στην τηλεόραση της ΕΡΤ, όπου μεταξύ άλλων (ρεπόρτερ, συντάκτης, αρχισυντάκτης) έκανε έρευνες, εκπομπές ιστορικού περιεχομένου και τέλος, οργάνωσε και παρουσίασε την πολιτιστική εκπομπή ΜΟΡΦΕΣ ΤΕΧΝΗΣ (1999-2003), με πορτραίτα λογοτεχνών και συνθετών.
Στα γράμματα εμφανίστηκε το 1977 με την πρωτόλεια συλλογή ΟΜΟΛΟΓΙΕΣ που αποκήρυξε.
Έκτοτε εξέδωσε τις ποιητικές συλλογές: ΡΗΜΑΓΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ, 1980. ΣΤΑ ΓΕΦΥΡΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ, 1982. ΕΧΘΡΙΚΟ ΤΟΠΙΟ, 1983. ΛΗΘΑΡΓΟΣ ΚΟΣΜΟΣ, 1987. Η ΕΦΕΣΟΣ ΤΩΝ ΑΛΟΓΩΝ, 1993. ΑΛΦΕΙΟΣ ΠΡΟΓΟΝΟΣ, 2005 και τη συγκεντρωτική έκδοση ΛΗΘΑΡΓΟΣ ΚΟΣΜΟΣ (1977-1987), 2014.
Εξέδωσε επίσης τα βιβλία πεζογραφίας: ΟΙ ΑΓΛΥΚΑΝΤΟΙ (διηγ.), 1980. ΤΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ ΑΣΥΛΟΥ (μυθιστ.), 1990. ΑΡΣΕΝΙΚΗ ΕΡΗΜΟΣ (μυθιστ.), 1996.
Οργάνωσε και επιμελήθηκε τον τόμο-αφιέρωμα: ΤΑΚΗΣ ΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ: “Ένοικος τώρα του παντοτεινού, κεκυρωμένος”, 1996.
Κυκλοφόρησε τέσσερις θεματικές ανθολογίες: ΤΟ ΜΕΛΑΝΙ ΦΩΝΑΖΕΙ Η 17η Νοέμβρη 1973 στη λογοτεχνία, 2003. Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΑΤΡΙΔΑ ΤΩΝ ΠΟΙΗΜΑΤΩΝ Νεοέλληνες ποιητές για την Αρχαία Ελλάδα, 2004. ΤΟ 1821 ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ, 2011. Ο ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΕ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΝΕΟΤΕΡΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ, 2011.
Το 2009 κυκλοφόρησε τον τόμο δοκιμίων του “ΠΕΡΙ ΠΟΙΗΣΕΩΣ”.
Με τη σύζυγό του Κερασία Κάραλη μετέφρασε ποιήματα του Ρούπερτ Μπρούκ.
Μέρος του έργου του έχει συμπεριληφθεί σε ανθολογίες και έχει δημοσιευθεί σε περιοδικά και εφημερίδες, όπως: ΑΝΤΙ, ΓΙΑΤΙ, Λέξη, ΑΚΤΗ (Κύπρου), Ποίηση, Εντευκτήριο, Παρατηρητής, Η ΑΥΓΗ ΤΗΣ Κυριακής, Ποιητικά, Προκυμαία, Εμβόλιμον, Μανδραγόρας κ.ά.
Μέρος της ποίησης του Ηλία Γκρη έχει μεταφραστεί στα Αγγλικά, Ιταλικά, Βουλγαρικά, Γερμανικά, Ρωσικά, Ισπανικά, Περσικά, Γαλλικά, Αλβανικά.
Το 2006 κυκλοφόρησε στη Βουλγαρία ένας τόμος επιλογή ποιημάτων του από τις εκδόσεις “Μπαλκάνι”, σε μετάφραση Τζέινας Νετέλτσεβα, το 2014 στην Ιταλία από τις εκδόσεις “Φερμέντι” σε μετάφραση Κρεσέντσιο Σαντζίλιο και στην Αλβανία από τις εκδόσεις “Νεράιδα” σε μετάφραση Νίκου Κατσαλίδα.
Αφιερώματα ή σελίδες αφιερωμένες στο έργο του έχουν κάνει τα περιοδικά: ΓΙΑΤΙ, 1998. ΑΚΤΗ (Ελληνομουσείον), 2001. Πανδώρα, 2006-2007. Ηλειακή Επιθεώρηση, 2007.
Για το έργο του δοκίμια έχουν γράψει και δημοσιεύσει οι: Μιχάλης Μερακλής, Αλέξης Ζήρας, Γιώργος Γιάνναρης, Φώντας Κονδύλης, Θανάσης Βενέτης, Δήμητρα Παυλάκου, Ηλίας Κεφάλας, Ανδρέας Φουσκαρίνης, Κώστας Βούλγαρης, Αγάθη Γεωργιάδου, Γιώργος Μπλάνας, Περικλής Σφυρίδης, Θανάσης Κωσταβάρας, Νικήτας Παρίσης, Περικλής Τσελίκης, Ηλίας Παπαδημητρακόπουλος, Ανθούλα Δανιήλ κ.ά.
Το 1986 συμμετείχε στο 6ο Παγκόσμιο Συνέδριο Συγγραφέων στη Σόφια. Το έργο του παρουσιάστηκε σε πολλές πόλεις της Ελλάδας, σε σχολεία και σε πανεπιστήμια.
Διετέλεσε μέλος στην Επιτροπή Σεναρίων της ΕΡΤ, (1993-1995), στην Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας της Κύπρου, (2003-2005) και στο Διοικητικό Συμβούλιο του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΑ, 2010-2013.
Είναι μέλος της ΕΣΗΕΑ, της Εταιρείας Συγγραφέων και του Κύκλου Ποιητών.
Έργα του
Ποίηση
Ρημαγμένη Πολιτεία, 1980, 1984.
Στα Γεφύρια του Κόσμου, 1982.
Εχθρικό Τοπίο, 1983, 1985, 1990.
Λήθαργος Κόσμος, 1987, 1990.
Η Έφεσος των Αλόγων, 1993, 2012.
Αλφειός Πρόγονος, 2005.
Λήθαργος Κόσμος, Συγκεντρωτική έκδοση (1977-1987), 2014.
Σάν Άλλος Οιδίποδας, 2018.
Πεζογραφία
Οι Αγλύκαντοι, 1980, 1983.
Το Μάτι του Ασύλου, 1990(2), 1998.
Αρσενική Έρημος, 1996(2).
Δοκίμια
ΤΑΚΗΣ ΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ, ένοικος τώρα
Του παντοτεινού, κυρωμένος, 1996.
Περί ποιήσεως, 2009.
Ανθολογίες
Το Μελάνι Φωνάζει.
Η 17η Νοέμβρη 1973 στη λογοτεχνία, 2003, 2013.
Η Αρχαία πατρίδα των ποιημάτων.
Νεοέλληνες ποιητές για την αρχαία Ελλάδα, 2004.
Το 1821 στην ελληνική ποίηση, 2011.
Ο Παπαδιαμάντης με τα μάτια νεότερων λογοτεχνών, 2011.
Ο Ταχυδρόμος φέρνει γράμματα ποιήματα, 2017.
Μεταφράσεις
ΡΟΥΠΕΡΤ ΜΠΡΟΥΚ, Τα ποιήματα, ο ποιητής και η Σκύρος.
Εισαγωγή – Μετάφραση – Χρονολόγιο (Συνεργασία με την Κερασία Κάραλη), 2015.
Τηλεοπτικές εκπομπές
Τηλεοπτικές εκπομπές, (ΕΠΙΛΟΓΗ)
«ΘΥΜΑΜΑΙ…» – Πολυτεχνείο, (με το σκηνοθέτη Σταύρο Στρατηγάκο). ΕΤ1 Παρασκευή, 17 Νοέμβρη 1986.
«ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΛΑΜΠΡΑΚΗΣ Ο πρωτολάτης της ειρήνης», (με το Νίκο Παπαθανασίου). ΕΤ1, 23 Μαΐου 1986.
«ΤΟ ΑΙΜΑ ΤΩΝ ΔΙΑΚΟΣΙΩΝ», (με τον Κίμ Ντήμων). ΕΤ1, Κυριακή 1 Μαΐου 1988.
«ΤΟ ΑΣΜΑ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ» ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ, ΝΕΤ, 1 Μαΐου 2000, στη σειρά εκπομπών του Ηλία Γκρή ΜΟΡΦΕΣ ΤΕΧΝΗΣ.
«ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ. Ο βάρδος του βορρά» – ΜΟΡΦΕΣ ΤΕΧΝΗΣ, ΝΕΤ, Καθαρή Δευτέρα 18 Μαρτίου 2002.
«ΘΩΜΑΣ ΜΠΑΚΑΛΑΚΟΣ» – ΜΟΡΦΕΣ ΤΕΧΝΗΣ, ΝΕΤ, 21 Αυγούστου 2002.
«ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΙΔΗΣ. Η ποίηση της φωνής» – ΜΟΡΦΕΣ ΤΕΧΝΗΣ, ΝΕΤ, Τετάρτη 4 Σεπτεμβρίου 2002.
«ΜΑΡΙΟΣ ΤΟΚΑΣ» – ΜΟΡΦΕΣ ΤΕΧΝΗΣ, ΝΕΤ, Χριστούγεννα 2002-2003.
Μεταφράσεις έργων του
Ilias Gris, moba, koemo uckam ga kanka, μετφ. Τζέινα Νετέλτσεβα, Balkani, 2006.
Ilias Gris, Blatime, Poezi, μετφ. Νίκος Κατσαλίδας, Neraida, 2014.
Ilias Gris, Amore a Olymbia, μετφ. Κρεσέντσιο Σαντζίλιο, Fermenti, Roma 2014.
Θεματολογία
Η ποίηση του Ηλία Γκρη είναι κοινωνική, υπαρξιακή, φιλοσοφική. Σε όλο το έργο του ποιητικό-πεζογραφικό υπάρχει εν εξελίξει ένα υπέδαφος με αυτές τις τρεις παραμέτρους. Από την, κατ’ ουσίαν, πρώτη, συλλογή του Ρημαγμένη Πολιτεία 1980, μέχρι και την τέταρτη Λήθαργος Κόσμος, 1987 ο παλμός του κόσμου, με τις σφοδρές αντιθέσεις, ολοζώντανος μέσα στους στίχους του τον κατατάσσει αρχικά στο πλευρό των κοινωνιστών ποιητών αλά «η φωνή του ξεχωρίζει γιατί κρατάει ή κρατιέται κι από τις ρίζες μιας ουσιαστικά βιωμένης εφηβείας και μιας ποιητικής εγρήγορσης». Ο ίδιος με εξομολογητικό ύφος θα πει, ότι «μέσα στο μεταπολιτευτικό περιβάλλον της πολιτικής, κοινωνικής έξαρσης, μοιάζει λογικό, ότι ακολούθησα μια τάση που έκλινε σε ποίηση ενός κοινωνικού φρονήματος».Ο προρητικός-προφητικός τόνος των πρώτων συλλογών, όπως γράφει ο Αλέξης Ζήρας, «τόνος μεγάλης πνοής και έξαρσης, προοικονομεί το πέρασμα του ποιητή στην Έφεσο των Αλόγων, 1993, σε έναν λόγο που (….) αναζητεί μέσω της συνειδητής αναγωγής το άχρονο, το αρχέγονο, την ηρακλείτεια ρευστότητα των πραγμάτων». Τα ποιήματα της συλλογής αυτής «αποτελούν καμπή στις μέχρι τώρα αισθητικές μου αναζητήσεις», αναγνωρίζει ο ποιητής.
Και η Ανθούλα Δανιήλ σε κριτική της για τη δεύτερη έκδοση της συλλογής Η έφεσος των αλόγων, θα γράψει ότι «τα άλογα της Εφέσου δεν υπάρχουν, αλλά “τρέχουν” να φέρουν το μήνυμα της αυταπάτης της ύπαρξής μας ή της ύπαρξης της αυταπάτης μας».
Με την έκτη συλλογή του Αλφειός Πρόγονος, 2005 όπως θα γράψει ο Μιχάλης Μερακλής «ο Γκρης αρθρώνει τον τίμιο λόγο του, άμεσο και αυθεντικό», ενώ ο κριτικός Νικήτας Παρίσης θα τονίσει ότι «η ποιητική συλλογή του Ηλία Γκρή λειτούργησε ως ένα ισχυρό αναγνωστικό ξάφνιασμα. Εκεί που πίστευα ότι η ποιητική “Γενιά του ’70” πήγαινε να κλείσει τον ποιητικό ή ακόμη και τον βιολογικό της κύκλο, με βρήκαν οι στίχοι του Γκρη ως ένα απρόσμενο και ειδικού βάρους ποιητικό γεγονός». Η συλλογή Αλφειός Πρόγονος με αρκετά ποιήματα να συνιστούν μια μυθοποιητική εντοπιότητα, «ο Ηλίας Γκρής με την κατακτημένη ρυθμική αγωγή του λόγου του, προσφεύγει στα καβαφικά συμφραζόμενα επιζητώντας θεματικές ευρύτερες και αναγνωρίσιμες που τις επεκτείνει περαιτέρω ώστε να τις φέρει εγγύτερα στα καθ’ ημάς, να εμβολιάσει το παρόν», γράφει ο συγγραφέας-κριτικός Κώστας Βούλγαρης. Και ο ποιητής Θανάσης Κωσταβάρας σε μια από τις σπάνιες κριτικές παρεμβάσεις του θα τονίσει ότι «είναι παρήγορο που υπάρχουν ποιητές σαν τον Ηλία Γκρή που διακονούν μια ποίηση ευθύνης, μία ποίηση που δεν είναι φερέφωνο (…) αλλά που δίνει κουράγιο και δύναμη? μία ποίηση δηλαδή που, ως ηθική και αισθητική και φιλοσοφική παρουσία: λειτουργεί». «Με τον “Αλφειό πρόγονο”», γράφει ο Αλέξης Ζήρας, «η υπέρβαση, η εξύψωση του ποιητικού δράματος γειώνονται. Αλλά μια τέτοια γείωση στο πραγματικό ασφαλώς σημαίνει και την επιστροφή στον πόνο στο μετρημένο ορίζοντα των ανθρωπίνων παθών».