*Η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας μπροστά στη σοβαρότερη πρόκληση
Η Δυτική Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις σοβαρότερες δημογραφικές προκλήσεις στη χώρα, σύμφωνα με τις νέες περιφερειακές πληθυσμιακές προβολές του ΙΟΒΕ που παρουσιάστηκαν στο Πανεπιστήμιο Πατρών, σε συνεργασία με το Επιμελητήριο Αχαΐας.
Η μελέτη καταγράφει μια σταθερή αλλά ιδιαίτερα έντονη πορεία πληθυσμιακής συρρίκνωσης, η οποία αναμένεται να επηρεάσει καθοριστικά την οικονομική και κοινωνική φυσιογνωμία της περιφέρειας κατά τις επόμενες δεκαετίες. Ο πληθυσμός της Δυτικής Ελλάδας εκτιμάται ότι θα μειωθεί από περίπου 636.000 κατοίκους σήμερα, σε 535.000 το 2050, ενώ μέχρι το τέλος του αιώνα θα περιοριστεί σε μόλις 412.000 κατοίκους. Πρόκειται για συνολική μείωση που ξεπερνά το 30%, κατατάσσοντας τη Δυτική Ελλάδα στις περιοχές με τις μεγαλύτερες δημογραφικές απώλειες σε εθνικό επίπεδο.
Ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι στο βασικό σενάριο των προβολών, το οποίο ενσωματώνει τη συνέχιση μεταναστευτικών ροών προς τη χώρα, η Δυτική Ελλάδα εμφανίζει τη δεύτερη μεγαλύτερη πληθυσμιακή μείωση μέχρι το 2050, με απώλειες 17,9%, πίσω μόνο από τη Δυτική Μακεδονία. Σε ακόμη μεγαλύτερο βάθος χρόνου, η εικόνα γίνεται πιο δυσμενής, καθώς έως το 2100 η περιφέρεια καταγράφει τη μεγαλύτερη συρρίκνωση πληθυσμού πανελλαδικά, φτάνοντας το 36,8%.
Οι προβολές αποκαλύπτουν ότι η δημογραφική υποχώρηση δεν αποτελεί απλώς αποτέλεσμα της μείωσης των γεννήσεων, αλλά συνδέεται με ένα σύνθετο πλέγμα παραγόντων. Η γήρανση του πληθυσμού, η διαρκής υποχώρηση της γονιμότητας και η μετακίνηση νέων ανθρώπων προς μεγαλύτερα αστικά και οικονομικά κέντρα της χώρας λειτουργούν σωρευτικά, αποδυναμώνοντας τη δημογραφική βάση της περιφέρειας.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύγκριση με το σενάριο μηδενικής μετανάστευσης. Σε αυτή την περίπτωση, η πληθυσμιακή απώλεια της Δυτικής Ελλάδας έως το 2050 υπολογίζεται στο 15,6%, ενώ μέχρι το 2100 εκτινάσσεται στο πρωτοφανές ποσοστό 48%. Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν τον κρίσιμο ρόλο που διαδραματίζουν οι μεταναστευτικές εισροές στην επιβράδυνση της δημογραφικής καθίζησης, ακόμη κι αν δεν επαρκούν για να αντιστρέψουν τη συνολική τάση.
Η έκθεση του ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι οι περιφερειακές διαφοροποιήσεις θα ενταθούν τις επόμενες δεκαετίες. Ενώ περιοχές με έντονη τουριστική δραστηριότητα ή μεγαλύτερη ικανότητα προσέλκυσης πληθυσμού, όπως η Κρήτη και τα νησιά του Αιγαίου, εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, η Δυτική Ελλάδα συγκαταλέγεται στις περιφέρειες που θα δεχθούν ισχυρότερες πιέσεις.
Οι συνέπειες αυτής της εξέλιξης εκτείνονται πέρα από τα στενά δημογραφικά μεγέθη. Η μείωση του ενεργού πληθυσμού αναμένεται να περιορίσει τη διαθεσιμότητα εργατικού δυναμικού, να επηρεάσει αρνητικά την κατανάλωση και να αυξήσει τις πιέσεις στα συστήματα υγείας και κοινωνικής φροντίδας. Παράλληλα, η συρρίκνωση των νεότερων ηλικιακών ομάδων ενδέχεται να δυσχεράνει την ανανέωση του παραγωγικού ιστού και να επηρεάσει τη μακροπρόθεσμη αναπτυξιακή δυναμική της περιοχής.
Παρά την παρουσία της Πάτρας ως σημαντικού αστικού, ακαδημαϊκού και ερευνητικού κέντρου, η έκθεση καταδεικνύει ότι η περιφέρεια συνολικά δεν καταφέρνει να αναχαιτίσει τις ισχυρές δημογραφικές πιέσεις. Το εύρημα αυτό καθιστά αναγκαία τη διαμόρφωση στοχευμένων πολιτικών για την ενίσχυση της οικογένειας, τη συγκράτηση των νέων, την προσέλκυση ανθρώπινου δυναμικού και τη στήριξη της περιφερειακής ανάπτυξης, προκειμένου να αποφευχθεί μια περαιτέρω αποδυνάμωση του κοινωνικού και οικονομικού ιστού της Δυτικής Ελλάδας.
Τα στοιχεία του Περιφερειακού Παρατηρητήριου Κοινωνικής Ένταξης
Αντιστοίχως ανησυχητικά είναι και τα στοιχεία που παρουσιάζει το Περιφερειακό Παρατηρητήριο Κοινωνικής Ένταξης της Δυτικής Ελλάδας. Ο πληθυσμός της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, σύμφωνα με την τελευταία απογραφή της ΕΛ.ΣΤΑΤ. του 2021, ανέρχεται στους 648.220 μόνιμους κατοίκους. Το 2011 ο πληθυσμός της ήταν 679.796 μόνιμοι κάτοικοι, γεγονός που δείχνει την μείωσή του κατά 31.576 άτομα.
Παρατηρούμε πώς και στις δύο απογραφές (2011, 2021) τα ποσοστά ανδρών γυναικών αποτελούν αντίστοιχα το πενήντα τοις εκατό (50%) του πληθυσμού. Επομένως, τα δύο φύλα κατανέμονται ισόποσα. Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζεται η πληθυσμιακή κατανομή της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας κατά ηλικία και φύλο βάσει των δύο τελευταίων απογραφών.
Από την ανάλυση των παραπάνω διακρίνουμε την μετακίνηση του πληθυσμού στις γηραιότερες ηλικίες, αφού οι ηλικίες από 40 και άνω αυξήθηκαν το 2021, ενώ αυτές από 40 και κάτω μειώνονται, γεγονός που φανερώνει και υπογεννητικότητα.
Στην παραπάνω χρονολογική σειρά διαπιστώνουμε την σταθερή μείωση του πληθυσμού της Περιφέρειας σε βάθος δεκαετίας.
Δείκτης ολικής γονιμότητας: Ο μέσος αριθμός ζωντανών παιδιών που θα είχε γεννήσει μια γυναίκα του πληθυσμού αναφοράς μετά το τέλος της αναπαραγωγικής της ηλικίας, εάν κατά τη διάρκεια αυτής, είχαν επικρατήσει οι συνθήκες γονιμότητας κατά ηλικία, του έτους αναφοράς. Ο ολικός δείκτης γονιμότητας χρησιμοποιείται προκειμένου να προσδιοριστεί το επίπεδο αντικατάστασης των γενεών.
Στο παραπάνω διάγραμμα φαίνεται καθαρά η πτωτική τάση του δείκτη σε σχέση με την απογραφή του 2021, ωστόσο το ποσοστό του δείκτη της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας κυμαίνεται αναλογικά με το ποσοστό του Εθνικού δείκτη ολικής γονιμότητας (2022: 1,3 σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ). Συνολικά, πρέπει να ληφθεί υπόψιν ότι στις ανεπτυγμένες χώρες ο δείκτης είναι στο 2,1. Επιπλέον, σύμφωνα με τα δεδομένα της Eurostat η μέση ηλικία των γυναικών κατά την διάρκεια τοκετού είναι 31,2 έτη, αριθμός που τα τελευταία πέντε χρόνια παραμένει σταθερός.
Η Δυτική Ελλάδα βρίσκεται κοντά στον συνολικό μέσο όρο των περιφερειών, ούτε στις νεότερες ούτε στις γηραιότερες περιοχές της χώρας. Έχει μικρότερη μέση ηλικία από τις όμορες Στερεά Ελλάδα και Πελοπόννησο, γεγονός που μπορεί να σημαίνει ότι συγκριτικά υπάρχει περισσότερος νεανικός πληθυσμός στη Δυτική Ελλάδα, το οποίο επιβεβαιώνεται και από τον αριθμό φοιτητών και πανεπιστημιακών υποδομών της.