Με οριζόντια νομοθετική ρύθμιση
Υποχωρούν τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα του δημοσίου και ταυτοχρόνως γίνονται κυρίαρχα στοιχεία η υποβολή δήλωσης στο σύστημα ΟΣΔΕ και η καλλιεργητική χρήση τους, για να ξεμπλοκάρουν οι ευρωπαϊκές αγροτικές επιδοτήσεις και μάλιστα αναδρομικά
Με οριζόντια νομοθετική ρύθμιση, που ψηφίστηκε στη Βουλή ως τροπολογία προσθήκη σε νομοσχέδιο του υπουργείου Υγείας, ανοίγει τρύπα στο Κτηματολόγιο και τους Δασικούς Χάρτες για 2 εκατομμύρια στρέμματα αγροτικής γης, για τα οποία στην πράξη υποχωρούν τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα του δημοσίου και ταυτοχρόνως γίνονται κυρίαρχα στοιχεία η υποβολή δήλωσης στο σύστημα ΟΣΔΕ και η καλλιεργητική χρήση τους, για να ξεμπλοκάρουν οι ευρωπαϊκές αγροτικές επιδοτήσεις και μάλιστα αναδρομικά. Η νέα νομοθετική ρύθμιση, που στον απόηχο της υπόθεσης ΟΠΕΚΕΠΕ και της ενεργοποίησης νέου μηχανισμού πληρωμών μέσω ΑΑΔΕ, επιχειρεί να επιλύσει ένα χρόνιο πρόβλημα που αφορά τις ενισχύσεις της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) για χιλιάδες αγρότες, αφενός μεν διατηρεί ανοιχτά τα μακροχρόνια ιδιοκτησιακά ζητήματα που σχετίζονται με το Κτηματολόγιο και τους Δασικούς Χάρτες αφετέρου δε, δημιουργεί ένα νέο καθεστώς κατοχής και χρήσης, με ισχυρή διοικητική και οικονομική νομιμοποίηση, το οποίο αναμένεται να καθορίσει μελλοντικές εξελίξεις αλλά και εκπλήξεις, τόσο στην διαχείριση των εκτάσεων, όσο και των επιδοτήσεων.
Η δήλωση στο ΟΣΔΕ και η καλλιεργητική χρήση τεκμήριο κατοχής
Σύμφωνα με τη νέα ρύθμιση, μέχρι την οριστικοποίηση των πρώτων εγγραφών, οι γεωργοί που δηλώνουν τις εκτάσεις αυτές και αποδεδειγμένα ασκούν ενεργή αγροτική δραστηριότητα λογίζεται ότι έχουν τις εκτάσεις στη διάθεσή τους, αποκλειστικά για τις ανάγκες εφαρμογής των ενισχύσεων της ΚΑΠ. Έτσι, εξασφαλίζεται ότι οι καλλιεργούμενες εκτάσεις παραμένουν «επιλέξιμες» για χρηματοδότηση, παρά τις εκκρεμότητες στο ιδιοκτησιακό καθεστώς. Η εφαρμογή της διάταξης αφορά και τις εκκρεμείς αιτήσεις ενίσχυσης, ελέγχους και διαδικασίες πληρωμής που σχετίζονται με το έτος υποβολής 2025, ενώ για το διάστημα ισχύος της δεν επιβάλλονται διοικητικά μέτρα ή κυρώσεις για τη χρήση των εκτάσεων αυτών.
Συγκεκριμένα η νέα νομοθετική ρύθμιση, για τη «διευθέτηση ζητημάτων επί αγροτεμαχίων με ενεργή αγροτική δραστηριότητα», όπως ψηφίστηκε στη Βουλή προβλέπει ότι:
«1.Έως την οριστικοποίηση των πρώτων εγγραφών του άρθρου 7 του ν. 2664/1998 (Α’ 275) αγροτεμάχια που:
α) εμφανίζονται στο Εθνικό Κτηματολόγιο με αρχικό δικαιούχο κυριότητας το Ελληνικό Δημόσιο,
β) είναι καταχωρημένα στο Ολοκληρωμένο Σύστημα Υποβολής Δηλώσεων (Ο.Σ.Δ.Ε.) τα τρία (3) τελευταία έτη πριν από το έτος ενίσχυσης, και
γ) αποδεδειγμένα σ’ αυτά ασκείται ενεργή γεωργική δραστηριότητα,
λογίζεται ότι βρίσκονται στη διάθεση του παραγωγού που υπέβαλε την Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης, για τις ανάγκες εφαρμογής των παρεμβάσεων και καθεστώτων ενίσχυσης της κοινής αγροτικής πολιτικής. Η παρούσα εφαρμόζεται και επί των εκκρεμών αιτήσεων ενίσχυσης, διοικητικών ελέγχων και διαδικασιών πληρωμής που αφορούν το έτος υποβολής 2025.
2. Η εφαρμογή του παρόντος ισχύει αποκλειστικά για τη χορήγηση ενισχύσεων για καλλιεργούμενες εκτάσεις στο πλαίσιο της κοινής αγροτικής πολιτικής, δεν θίγει δικαιώματα τρίτων και δεν συνιστά αναγνώριση ή τεκμήριο κυριότητας, άλλου εμπραγμάτου ή ενοχικού δικαιώματος υπέρ του δηλούντος παραγωγού και δεν επηρεάζει τις διαδικασίες οριστικοποίησης ή διόρθωσης των πρώτων εγγραφών του Κτηματολογίου, της κύρωσης των δασικών χαρτών και τις εκκρεμείς δίκες με αντικείμενο τη διεκδίκηση των αγροτεμαχίων ή την αναγνώριση εμπραγμάτων ή ενοχικών δικαιωμάτων και τη διόρθωση των πρώτων εγγραφών.
3. Στα αγροτεμάχια της παρ. 1, για όσο χρόνο τελούν υπό καθεστώς ενίσχυσης και όχι πέραν της οριστικοποίησης των οικείων πρώτων εγγραφών, δεν επιβάλλονται διοικητικά μέτρα και κυρώσεις από το Δημόσιο για την αγροτική χρήση τους και η εκτέλεση των σχετικών διοικητικών πράξεων που έχουν εκδοθεί αναστέλλεται».
Από ανεπαρκείς νομοθετικές ρυθμίσεις του παρελθόντος, στην ΚΑΠ και την υπόθεση «Land Berlin»
Στην έκθεση ανάλυσης της ρύθμισης, γίνεται επίκληση του ευρωπαϊκού νομικού πλαίσιο της ΚΑΠ (Κανονισμός ΕΕ 2021/2115) και της απόφασης του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (υπόθεση «Land Berlin»), όπως επίσης σε προηγούμενες ανάλογες νομοθετικές πρωτοβουλίες, όπως εκείνες του ν. 998/1979 και του ν. 5037/2023, οι οποίες όμως αποδείχθηκαν ανεπαρκείς. Συγκεκριμένα σημειώνεται ότι:
«Η προτεινόμενη ρύθμιση αντιμετωπίζει προβλήματα που αφορούν στις ενισχύσεις της κοινής αγροτικής πολιτικής για αγροτεμάχια, τα οποία, καίτοι είναι καταχωρημένα στο Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου (Ο.Σ.Δ.Ε.) και υποβάλλεται Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης, καθώς υφίσταται πραγματική και ενεργή καλλιεργητική χρήση, εμφανίζονται στις πρώτες, μη οριστικοποιημένες εγγραφές του Εθνικού Κτηματολογίου με αρχικό δικαιούχο κυριότητας το Δημόσιο. Η σχετική καταχώρηση δεν συνιστά αναγνώριση εμπράγματου δικαιώματος, αλλά προσωρινή κατάσταση έως την οριστικοποίηση των πρώτων εγγραφών κατά το άρθρο 7 του ν. 2664/1998 (Α’ 275). Ανάλογη ρύθμιση έχει ήδη εισαχθεί με τις παρ. 15 και 16 του άρθρου 47 του ν. 998/1979 (Α’ 289), όπως προστέθηκαν με το άρθρο 216 του ν. 5037/2023 (Α’ 78). Ωστόσο, για λόγους ενιαίας εφαρμογής, πληρότητας και ασφάλειας δικαίου, η παρούσα ρύθμιση καταλαμβάνει, τόσο περιπτώσεις που ενδέχεται να διέπονται από το υφιστάμενο άρθρο 47 του ν. 998/1979, όσο και τις λοιπές περιπτώσεις αγροτεμαχίων, στα οποία το Δημόσιο εμφανίζεται ως αρχικός δικαιούχος στις πρώτες εγγραφές, όπως ενδεικτικά, σε εκτάσεις της αγροτικής νομοθεσίας του ν. 4061/2012 (Α’ 66) που διαχειρίζεται το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, σε επικοιστικές εκτάσεις που έχουν παραχωρηθεί με προσωρινό παραχωρητήριο ή στο πλαίσιο διαδικασιών αγροτικών διανομών ή αναδασμών και αποκατάστασης πληθυσμών, όπως οι προσφυγικές αποκαταστάσεις, κ.α. Η ρύθμιση έχει νομική βάση την παρ. 4 του άρθρου 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 2021/2115 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 2ας Δεκεμβρίου 2021 σχετικά με τη θέσπιση κανόνων για τη στήριξη των στρατηγικών σχεδίων που πρέπει να καταρτίζονται από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής (στρατηγικά σχέδια για την ΚΓΠ) και να χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ) και το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΕ) 1305/2013 και (ΕΕ) 1307/2013 (L 435), το οποίο αποτελεί τη θεμελιώδη διάταξη του ενωσιακού πλαισίου της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής 20232027 και προσδιορίζει το «επιλέξιμο εκτάριο» ως έκταση «στη διάθεση του γεωργού», χωρίς να αξιώνει τίτλο κυριότητας, όπως έγινε δεκτό και από την απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Δ.Ε.Ε.) της 17.12.2020, C-216/19 «Land Berlin». Η ένταξη της έκτασης στο Ο.Σ.Δ.Ε. και η ασκούμενη πραγματική καλλιεργητική χρήση αποτελούν τα δύο σωρευτικά, αντικειμενικώς ελεγχόμενα κριτήρια που θεμελιώνουν την πραγματική διάθεση της έκτασης που ανήκει στην περιουσία του Δημοσίου, καθώς αφορά αποκλειστικά γεωργικές – καλλιεργούμενες εκτάσεις. Η εφαρμογή της διάταξης περιορίζεται αυστηρώς στις ανάγκες εφαρμογής των παρεμβάσεων και καθεστώτων ενίσχυσης της κοινής αγροτικής πολιτικής, δεν θίγει δικαιώματα τρίτων, δεν συνιστά αναγνώριση κυριότητας και παύει αυτοδικαίως με την οριστικοποίηση των πρώτων εγγραφών. Επιπλέον, προστατεύονται οι παραγωγοί από τον καταλογισμό κυρώσεων για τη χρήση των συγκεκριμένων εκτάσεων, ενώ εφαρμόζεται αναδρομικά και επί των εκκρεμών αιτήσεων ενίσχυσης, των διοικητικών ελέγχων και των διαδικασιών πληρωμής που αφορούν το έτος υποβολής 2025». «Αποτελεί πρόβλημα, διότι παραγωγοί που αποδεδειγμένα ασκούν πραγματική και ενεργή γεωργική δραστηριότητα σε εκτάσεις δηλωμένες στο Ο.Σ.Δ.Ε. ενδέχεται να αποκλείονται αυτομάτως από τις ενισχύσεις της κοινής αγροτικής πολιτικής, εκ μόνου του λόγου της προσωρινής καταχώρισης του Ελληνικού Δημοσίου ως αρχικού δικαιούχου κυριότητας στις πρώτες εγγραφές του Εθνικού Κτηματολογίου», αναφέρει η αιτιολογική έκθεση και εξηγεί ότι η νέα νομοθετική ρύθμιση: «Αφορά τους αγρότες και παραγωγούς που αποδεδειγμένα ασκούν ενεργή γεωργική δραστηριότητα σε εκτάσεις καταχωρημένες στο Ο.Σ.Δ.Ε., οι οποίες εμφανίζονται στο Εθνικό Κτηματολόγιο με αρχικό δικαιούχο κυριότητας το Ελληνικό Δημόσιο, το Εθνικό Κτηματολόγιο, την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων».
Πως και για ποιους θα εφαρμοστεί η νέα νομοθετική ρύθμιση
«Με κοινή απόφαση των Υπουργών Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών καθορίζονται οι δικαιούχοι, ο τρόπος υπολογισμού και το ύφος της αποζημίωσης, ο τρόπος, ο χρόνος και ο φορέας χορήγησής της, τα αναγκαία στοιχεία και δικαιολογητικά, η διαδικασία εκκαθάρισης και ελέγχου, καθώς και κάθε άλλο ειδικότερο, τεχνικό ή λεπτομερειακό θέμα για την εφαρμογή του παρόντος» λέει η νομοθετική ρύθμιση.