Η στρατηγική πρωτοβουλία της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας
Τι προβλέπει η πρόταση που ψηφίστηκε στο Περιφερειακό Συμβουλίου
Η στρατηγική πρωτοβουλία της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας για την ενίσχυση της περιφερειακής διάστασης στον σχεδιασμό και την εφαρμογή της νέας ΚΑΠ, ψηφίστηκε στην τελευταία συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου, που πραγματοποιήθηκε στον Πύργο, την Μ. Δευτέρα 6 Απριλίου.
Σύμφωνα με την εισήγηση του αρμόδιου Αντιπεριφερειάρχη Αγροτικής Ανάπτυξης Ανδρέα Φίλια, η εφαρμογή της ΚΑΠ στη χώρα μας χαρακτηρίζεται διαχρονικά από έντονο συγκεντρωτισμό στον σχεδιασμό και τη λήψη αποφάσεων. Οι Περιφέρειες, παρότι αποτελούν τον βασικό χώρο εφαρμογής των παρεμβάσεων της αγροτικής πολιτικής και βρίσκονται σε καθημερινή επαφή με τον αγροτικό κόσμο, περιορίζονται συχνά σε ρόλο υλοποίησης αποφάσεων που λαμβάνονται σε κεντρικό επίπεδο. Το γεγονός αυτό δημιουργεί σημαντικά κενά τόσο στον σχεδιασμό όσο και στην αποτελεσματικότητα των πολιτικών παρεμβάσεων. Το ισχύον Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ 2023-2027, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 13,5 δισ. ευρώ, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα χρηματοδοτικά εργαλεία για την ανάπτυξη της ελληνικής υπαίθρου. Ωστόσο, σε αντίθεση με άλλα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως τα προγράμματα του ΕΣΠΑ, στα οποία οι Περιφέρειες έχουν ενεργό ρόλο στον σχεδιασμό και την υλοποίηση των πολιτικών, η αγροτική πολιτική εξακολουθεί να σχεδιάζεται σε μεγάλο βαθμό κεντρικά, με περιορισμένη περιφερειακή εξειδίκευση.
Η επόμενη προγραμματική περίοδος της ΚΑΠ αποτελεί συνεπώς μια σημαντική ευκαιρία για την ενίσχυση της περιφερειακής διάστασης της αγροτικής πολιτικής. Η ουσιαστική συμμετοχή των Περιφερειών στον σχεδιασμό και την εφαρμογή της αγροτικής πολιτικής μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στην καλύτερη προσαρμογή των παρεμβάσεων στις ανάγκες κάθε περιοχής, στην αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των πόρων και στην ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας στη διαχείριση των προγραμμάτων. Οι Περιφέρειες αποτελούν το διοικητικό επίπεδο που συνδυάζει τη γνώση των τοπικών αναγκών με την εμπειρία διαχείρισης σύνθετων αναπτυξιακών προγραμμάτων.
Μέσα από τη διαχείριση των Περιφερειακών Προγραμμάτων του ΕΣΠΑ και άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης, για το οποίο αποτελούν Ενδιάμεσο Φορέα Διαχείρισης, έχουν αναπτύξει σημαντική τεχνογνωσία στον σχεδιασμό, την υλοποίηση και την παρακολούθηση αναπτυξιακών παρεμβάσεων. Η εμπειρία αυτή μπορεί και πρέπει να αξιοποιηθεί και στον σχεδιασμό της αγροτικής πολιτικής.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας ανέλαβε πρωτοβουλία για τη διαμόρφωση τεκμηριωμένης πρότασης σχετικά με τον ρόλο των Περιφερειών στον σχεδιασμό και την εφαρμογή της νέας ΚΑΠ. Η πρωτοβουλία αυτή παρουσιάστηκε αρχικά κατά τη διάρκεια της ετήσιας Γενικής Συνέλευσης της Ένωση Περιφερειών Ελλάδας τον Νοέμβριο του 2025, ως ένα πρώτο πλαίσιο προβληματισμού και προτάσεων για την ενίσχυση της περιφερειακής συμμετοχής στην αγροτική πολιτική. Στη συνέχεια, η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας προχώρησε στη διοργάνωση τριών θεματικών
συναντήσεων διαβούλευσης (focus groups) στις Περιφερειακές Ενότητες Αχαΐας, Αιτωλοακαρνανίας και Ηλείας, με τη συμμετοχή εκπροσώπων θεσμικών φορέων, πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, επαγγελματικών οργανώσεων, συνεταιρισμών, παραγωγικών φορέων και υπηρεσιών του αγροτικού τομέα. Σκοπός των συναντήσεων αυτών ήταν η καταγραφή των απόψεων και των προτάσεων των τοπικών φορέων σχετικά με τις προκλήσεις και τις προτεραιότητες της αγροτικής πολιτικής στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας. Από τη διαδικασία αυτή αναδείχθηκαν ορισμένα βασικά συμπεράσματα.
Καταρχάς, ο αγροτικός τομέας αναγνωρίζεται από τους συμμετέχοντες ως ένας από τους σημαντικότερους πυλώνες ανάπτυξης της Περιφέρειας για την επόμενη δεκαετία. Παράλληλα, διαπιστώθηκε περιορισμένη ενημέρωση για τις εξελίξεις και τις κατευθύνσεις της ΚΑΠ, καθώς και έλλειψη ουσιαστικής διασύνδεσης της αγροτικής πολιτικής με άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία περιφερειακής ανάπτυξης. Επιπλέον, εκφράστηκε σε μεγάλο βαθμό η άποψη ότι οι αγρότες και οι παραγωγικές οργανώσεις της περιφέρειας δεν έχουν πάντοτε ισότιμη πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία και αναπτυξιακές ευκαιρίες σε σχέση με άλλους κλάδους της οικονομίας. Η ανάγκη καλύτερου συντονισμού των πολιτικών και μεγαλύτερης ευελιξίας στην εφαρμογή των μέτρων αναδείχθηκε ως βασική προτεραιότητα. Κοινή επίσης διαπίστωση ήταν ότι η ουσιαστική συμμετοχή των Περιφερειών στον σχεδιασμό της αγροτικής πολιτικής μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στην αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των πόρων της ΚΑΠ, στην καλύτερη προσαρμογή των παρεμβάσεων στις τοπικές ιδιαιτερότητες και στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των θεσμικών φορέων, της επιστημονικής κοινότητας και του παραγωγικού κόσμου. Με βάση τα παραπάνω, η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας επεξεργάστηκε ολοκληρωμένη πρόταση για την ενίσχυση της περιφερειακής διάστασης της νέας ΚΑΠ, η οποία παρουσιάστηκε σε ειδική εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στην Πάτρα τον Φεβρουάριο του 2026, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, της ακαδημαϊκής κοινότητας και των παραγωγικών φορέων.
Οι βασικοί άξονες της πρότασης
Βασικοί άξονες της πρότασης αυτής είναι:
- η ενεργή συμμετοχή των Περιφερειών στη συνδιαμόρφωση των παρεμβάσεων της νέας ΚΑΠ,
- η ενίσχυση της περιφερειακής εξειδίκευσης των μέτρων και των πολιτικών παρεμβάσεων,
- η καλύτερη διασύνδεση της αγροτικής πολιτικής με άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία περιφερειακής ανάπτυξης,
- και η διερεύνηση της δυνατότητας δημιουργίας Περιφερειακών Προγραμμάτων Αγροτικής Ανάπτυξης, κατά αντιστοιχία με τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα του ΕΣΠΑ.
Ανάπτυξη Περιφερειακού Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης
Σύμφωνα με την πρόταση της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, η ανάπτυξη ενός Περιφερειακού Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΠΑΑ) αποτελεί στρατηγικό εργαλείο για τη στήριξη και αναβάθμιση του αγροτικού χώρου σε κάθε περιφέρεια. Μέσω του ΠΠΑΑ, οι περιφέρειες μπορούν να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν στοχευμένες δράσεις που συνδέουν την παραγωγή με την καινοτομία, την εκπαίδευση, την επιχειρηματικότητα και την κοινωνική ανάπτυξη.
Ενδεικτικά, οι δράσεις μπορούν να περιλαμβάνουν:
Παρατηρητήριο στην Ηλεία
Ειδικότερα, η Δημιουργία Περιφερειακού Παρατηρητηρίου Αγροτικής Οικονομίας και Επιχειρηματικότητας, θα μπορούσε να αφορά συγκεκριμένα την Ηλεία, καθώς είναι ο Νομός με την σημαντικότερη αγροτική παραγωγή στην Δυτική Ελλάδα. Πλέον, απομένουν να γίνουν τα επόμενα βήματα, ούτως ώστε να γίνουν πράξη οι προτάσεις της Περιφέρειας.
Προτάσεις της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας
Ο τομέας των άμεσων ενισχύσεων παραμένει καθοριστικός πυλώνας της νέας ΚΑΠ, καθώς διασφαλίζει τη σταθερότητα του εισοδήματος των παραγωγών και τη βιωσιμότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων.
Δεδομένου του καθολικού και ενιαίου χαρακτήρα του, η εφαρμογή τους απαιτεί κεντρική διαχείριση, εξασφαλίζοντας ομοιομορφία, διαφάνεια και πλήρη συμμόρφωση με τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις. Ωστόσο, υπό το πρίσμα του παρόντος Στρατηγικού Σχεδίου ΚΑΠ και ενόψει της ΚΑΠ 2028–2034, υπάρχει ευρύ πεδίο για ουσιαστική περιφερειακή συμμετοχή και συνδιαμόρφωση, ιδίως στα τομεακά προγράμματα και στην αγροτική ανάπτυξη. Η ενεργή συμμετοχή των περιφερειών μπορεί να μετατρέψει τις παρεμβάσεις σε στοχευμένες, αποδοτικές και καινοτόμες δράσεις, προσαρμοσμένες στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει δυνατότητες για:
- Συνδιαμόρφωση νέων παρεμβάσεων: Οι περιφέρειες μπορούν να συμμετέχουν στην ανάπτυξη πολιτικών που ανταποκρίνονται στις τοπικές ανάγκες και προκλήσεις, δημιουργώντας ένα πιο ευέλικτο και προσαρμοσμένο πλαίσιο εφαρμογής.
- Ευελιξία και προσαρμογή στην εφαρμογή: Η περιφερειακή διάσταση επιτρέπει την αξιοποίηση δεδομένων, τεχνολογίας και εμπειρίας των τοπικών υπηρεσιών για γρήγορη ανταπόκριση σε αλλαγές, κρίσεις ή ειδικά προβλήματα.
- Περιφερειακή διάσταση σε επιμέρους παρεμβάσεις: Οι παρεμβάσεις μπορούν να προσαρμοστούν στις φυσικές, οικονομικές και κοινωνικές ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής, ενισχύοντας τη βιωσιμότητα και την αποτελεσματικότητα των μέτρων.
- Δημιουργία Περιφερειακών Προγραμμάτων Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΠΑΑ): Κατά αντιστοιχία με τα ΠΕΠ, οι περιφέρειες μπορούν να σχεδιάσουν ολοκληρωμένα προγράμματα που συνδέουν την παραγωγή, την καινοτομία, τη συλλογική δράση και την εξωστρέφεια των προϊόντων, αξιοποιώντας πλήρως τους διαθέσιμους πόρους και τα χρηματοδοτικά εργαλεία.
Η ενίσχυση της περιφερειακής συμμετοχής στις άμεσες ενισχύσεις δεν αποτελεί απλώς διοικητική βελτίωση· είναι στρατηγική επιλογή που ενδυναμώνει τις περιφέρειες ως μοχλούς ανάπτυξης, ενισχύει την ανταγωνιστικότητα, την καινοτομία και τη βιωσιμότητα του ελληνικού πρωτογενούς τομέα και συνδέει τις πολιτικές της ΚΑΠ με τις πραγματικές ανάγκες των τοπικών παραγωγών. Στην πράξη σημαίνει ότι ο δεύτερος πυλώνας της ΚΑΠ (Αγροτική Ανάπτυξη) δεν θα υλοποιείται πλέον μέσα από ένα ενιαίο εθνικό πρόγραμμα, αλλά μέσα από αυτόνομα προγράμματα ανά Περιφέρεια, αντίστοιχα με τα ΠΕΠ. Τι είναι τα Περιφερειακά Προγράμματα Αγροτικής Ανάπτυξης; Πρόκειται για αποκεντρωμένα προγράμματα που σχεδιάζονται, υλοποιούνται και παρακολουθούνται από τις Περιφέρειες, με χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ). Βασικά χαρακτηριστικά αποτελούν ο αυτοτελής προϋπολογισμός ανά Περιφέρεια, η χάραξη περιφερειακής στρατηγικής με βάση τις τοπικές ανάγκες, διακριτοί άξονες, μέτρα και δείκτες, συνέργειες με τα ΠΕΠ για ολοκληρωμένες παρεμβάσεις και ενίσχυση της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης (ΕΕ – κράτος – Περιφέρεια – τοπικοί φορείς). Η δημιουργία ΠΠΑΑ θα ενισχύσει τη στοχοθεσία σε περιφερειακό επίπεδο, θα μειώσει την απόσταση μεταξύ πολιτικής και πραγματικών αναγκών και θα επιτρέψει ευελιξία και ταχύτερη υλοποίηση. Τα πλεονεκτήματα είναι πολλαπλά:
Στοχευμένες παρεμβάσεις
Κάθε Περιφέρεια έχει διαφορετική παραγωγική βάση, κλιματικούς κινδύνους και κοινωνική δομή. Με τα ΠΠΑΑ μπορεί να σχεδιάσει στοχευμένα αναπτυξιακά προγράμματα, μέτρα για τις καλλιέργειες της περιοχής, δράσεις για ορεινές/μειονεκτικές περιοχές, παρεμβάσεις για υδατικούς πόρους, στήριξη νέων αγροτών και καινοτομίας κ.α.
Καλύτερη αξιοποίηση πόρων
Οι πόροι κατευθύνονται εκεί όπου υπάρχει πραγματική ανάγκη. Αποφεύγονται έτσι οριζόντιες δράσεις χωρίς αποτέλεσμα και καθυστερήσεις λόγω κεντρικής διαχείρισης.
Συνέργειες με τα ΠΕΠ
Τα ΠΠΑΑ μπορούν να «κουμπώσουν» με τα ΠΕΠ σε υποδομές (αρδευτικά, αγροτικοί δρόμοι), ψηφιακές υπηρεσίες, αγροδιατροφικές αλυσίδες και περιβαλλοντικές παρεμβάσεις. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η επάρκεια διοικητικής ικανότητας που σημαίνει κατάλληλες δομές, επάρκεια και εξειδίκευση προσωπικού και ανεπτυγμένα συστήματα παρακολούθησης.
Η δημιουργία Περιφερειακών Προγραμμάτων Αγροτικής Ανάπτυξης είναι μια φυσική εξέλιξη της νέας ΚΑΠ και μια μεγάλη ευκαιρία για την Ελλάδα. Επιτρέπει πιο στοχευμένες, αποτελεσματικές και δίκαιες παρεμβάσεις, ενισχύει την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και δίνει στις Περιφέρειες τον ρόλο που πραγματικά χρειάζονται.
Οι υφιστάμενες παρεμβάσεις του Στρατηγικού Σχεδίου ΚΑΠ 2023–2027 αποτελούν κρίσιμα εργαλεία για τη στήριξη του αγροτικού χώρου. Ωστόσο, προκειμένου να γίνουν στοχευμένες, αποτελεσματικές και προσαρμοσμένες στις ανάγκες των τοπικών παραγωγών, είναι απαραίτητη η περιφερειακή διάσταση και εξειδίκευση τους. Η εμπλοκή των περιφερειών σε όλα τα στάδια -σχεδιασμός, κατανομή πόρων, εφαρμογή και αξιολόγηση- διασφαλίζει:
- Στοχευμένες δράσεις σύμφωνα με τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής.
- Αξιοποίηση τοπικής τεχνογνωσίας και εμπειρίας.
- Ενίσχυση της καινοτομίας και της βιωσιμότητας της αγροτικής παραγωγής.
- Βελτίωση της εξωστρέφειας και των συλλογικών σχημάτων παραγωγών
