*Tου Αριστείδη Παναγιωτόπουλου, Δημάρχου Αρχαίας Ολυμπίας
Η συζήτηση για την ανασυγκρότηση της Ηλείας δεν ξεκίνησε ως τεχνοκρατική άσκηση, ούτε ως σχεδιασμός του απώτερου μέλλοντος. Ξεκίνησε από μια πληγή. Ο Αύγουστος του 2021 άφησε πίσω του καμένη γη και χαμένες περιουσίες – και μαζί τους την βίαιη συνειδητοποίηση ότι δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να κοιτάμε αλλού. Η Αρχαία Ολυμπία ήταν στο επίκεντρο, αλλά ολόκληρη η Ηλεία είναι το πλαίσιο της νέας προσπάθειας. Τότε τέθηκε το ερώτημα που δεν μπορεί να απαλειφθεί ούτε να αναβληθεί. «Θα περιοριστούμε στην αποκατάσταση των ζημιών ή θα δούμε επιτέλους αυτόν τον τόπο ως αυτό που πραγματικά είναι»;
Η Ηλεία δεν είναι φτωχή σε δυνατότητες – είναι φτωχή στην αξιοποίησή τους. Διαθέτει παγκόσμιο πολιτιστικό κεφάλαιο – την Αρχαία Ολυμπία, την Αρχαία Ήλιδα, τον Ναό του Επικούριου Απόλλωνα. Διαθέτει εύφορη γη, λιμάνια, θαλάσσιο μέτωπο, επώνυμα αγροτικά προϊόντα. Κι όμως το κατά κεφαλήν ΑΕΠ παραμένει στο 67% του εθνικού μέσου όρου, ο πληθυσμός έχει συρρικνωθεί κατά 20% τις τελευταίες δεκαετίες και οι νέοι συνεχίζουν να φεύγουν. Το παράδοξο είναι πραγματικό και οδυνηρό – ένας πλούσιος τόπος που παράγει λιγότερη ευημερία από όση δικαιούται και από όση αντικειμενικά μπορεί.
Η μελέτη «Ηλεία 2030» της διαΝΕΟσις αποτύπωσε αυτή τη διπλή πραγματικότητα και έθεσε τους σωστούς άξονες. Η Αρχαία Ολυμπία ως ατμομηχανή διεθνούς τουρισμού – όχι διερχόμενου, αλλά τουρισμού που μένει, που ξοδεύει, που δημιουργεί εισόδημα. Ένας επισκέπτης που έρχεται σήμερα βλέπει τον αρχαιολογικό χώρο και φεύγει. Δεν υπάρχει λόγος και κίνητρα να μείνει, να γευματίσει, να διανυκτερεύσει, να επιστρέψει. Αυτό πρέπει να αλλάξει – με εμπειρίες, με ποιοτικές υποδομές, με πολιτιστική παραγωγή που συνδέει τον ιερό χώρο με τη σύγχρονη ζωή του νομού. Το ίδιο ισχύει για τον πρωτογενή τομέα – το ελαιόλαδό μας δεν πρέπει να φεύγει χύμα, χωρίς επεξεργασία, χωρίς ταυτότητα. Χρειαζόμαστε μεταποίηση, τυποποίηση, εξωστρέφεια – να μπορεί ο παραγωγός να βλέπει καλύτερο εισόδημα και ο νέος άνθρωπος να βλέπει λόγο να μείνει. Παράλληλα, το Κατάκολο παραμένει αναξιοποίητη ευκαιρία: δέχεται κρουαζιερόπλοια από τα μεγάλα λιμάνια της Αδριατικής, αλλά οι επισκέπτες φεύγουν το απόγευμα χωρίς να αφήσουν τίποτα ουσιαστικό πίσω τους.
Αυτά δεν είναι ξεχωριστά κεφάλαια. Είναι κομμάτια της ίδιας απάντησης. Αντιπλημμυρικά και αντιπυρικά έργα, ψηφιακές υποδομές, αναβάθμιση εκπαιδευτικών και κοινωνικών δομών, υποδομές αθλητικού, πολιτιστικού και συνεδριακού τουρισμού – αν λείπει το ένα, αποδυναμώνεται και το άλλο. Η ανασυγκρότηση δεν χωράει σε έναν κατάλογο έργων χωρίς ιεράρχηση, χωρίς σύνδεση, χωρίς ενιαία διοίκηση του σχεδίου. Η ανασυγκρότηση δεν είναι παράθεση δυνατοτήτων αλλά προεργασία και προετοιμασία παρεμβάσεων.
Οφείλω να είμαι ειλικρινής. Αυτό το σχέδιο σέρνεται γιατί πολλά σημεία του έμειναν εγκλωβισμένα στον σχεδιασμό, χωρίς ώριμες μελέτες, χωρίς αδειοδοτήσεις, χωρίς σταθερή χρηματοδότηση. Η δαιδαλώδης εμπλοκή Υπουργείων, Περιφέρειας, Δήμων και φορέων δεν είναι άλλοθι – είναι πρόβλημα που πρέπει να λυθεί με καθαρό συντονισμό και λογοδοσία.
Ο λόγος μου δεν είναι καταγγελτικός. Σημείο εκκίνησης είναι η υποχρέωση απέναντι στους ανθρώπους αυτού του τόπου – σε εκείνους που έμειναν και σε εκείνους που σκέφτονται αν αξίζει να μείνουν. Ένα σχέδιο χρειάζεται πολιτική ιδιοκτησία, σταθερή δέσμευση, χρονοδιαγράμματα και πόρους. Αν αυτοί οι κρίκοι συνεχίσουν να λείπουν, τότε ένα σχέδιο που παραμένει στα χαρτιά δεν απλώς αποτυγχάνει – εντείνει την απογοήτευση, τροφοδοτεί τον κυνισμό και διαβρώνει την εμπιστοσύνη. Και σε αυτή την περίπτωση, είναι προτιμότερο να αποσυρθεί παρά να συνεχίσει να λειτουργεί ως άλλοθι αδράνειας. Η Ηλεία δεν χρειάζεται άλλα κείμενα προθέσεων. Χρειάζεται έργα.
Η Ολυμπία έδωσε στον κόσμο ένα σύμβολο ειρήνης και άμιλλας. Δεν μπορεί να παραμένει περιφέρεια της ανάπτυξης. Πρέπει να γίνει αφετηρία της. Το μήνυμά μου προς την Πολιτεία είναι σαφές – χρονοδιαγράμματα, συντονισμός, λογοδοσία. Από τις εξαγγελίες στα έργα. Είναι η μόνη πραγματική επιλογή.