Γράφει η Έλενα Κακολύρη
Από τις υποκλοπές και τα Τέμπη μέχρι τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τις απευθείας αναθέσεις και τη διαχείριση δημόσιου χρήματος, η περίοδος 2019–2026 υπήρξε μία από τις πιο ταραχώδεις πολιτικά περιόδους της μεταπολίτευσης. Άλλες υποθέσεις βρίσκονται ακόμη υπό δικαστική διερεύνηση, άλλες έχουν οδηγήσει σε παραιτήσεις, πορίσματα και κυρώσεις. Το βέβαιο είναι ότι καμία κυβέρνηση των τελευταίων δεκαετιών δεν βρέθηκε τόσο συχνά στο επίκεντρο καταγγελιών για ζητήματα διαφάνειας, λογοδοσίας και θεσμικής λειτουργίας.
1. Η Λίστα Πέτσα (2020)
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η κυβέρνηση διέθεσε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ για την καμπάνια ενημέρωσης «Μένουμε Σπίτι». Όταν δημοσιοποιήθηκαν τα ποσά που έλαβαν τα μέσα ενημέρωσης, προκλήθηκε πολιτική θύελλα. Η αντιπολίτευση κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι χρησιμοποίησε δημόσιο χρήμα για να δημιουργήσει ένα φιλικό επικοινωνιακό περιβάλλον, επιβραβεύοντας συγκεκριμένα μέσα και αποκλείοντας άλλα. Το ζήτημα εξελίχθηκε σε μία από τις πρώτες μεγάλες πολιτικές πληγές της κυβέρνησης.
2. Το φιάσκο της τηλεκατάρτισης – «Σκοιλ Ελικικού» (2020)
Το πρόγραμμα τηλεκατάρτισης επιστημόνων κόστισε εκατομμύρια ευρώ και έμεινε στην ιστορία για τα ακατανόητα κείμενα και τα τραγικά μεταφραστικά λάθη. Το περίφημο «Σκοιλ Ελικικού» έγινε σύμβολο κυβερνητικής προχειρότητας και κακοδιαχείρισης. Το πρόγραμμα τελικά αποσύρθηκε μετά τις αντιδράσεις.
3. Οι απευθείας αναθέσεις της πανδημίας (2020–2022)
Με πρόσχημα, σύμφωνα με τους επικριτές της κυβέρνησης, τις έκτακτες συνθήκες της πανδημίας, πραγματοποιήθηκε ένας τεράστιος αριθμός απευθείας αναθέσεων. Δημόσιες συμβάσεις εκατομμυρίων ευρώ δόθηκαν χωρίς ανοικτούς διαγωνισμούς, προκαλώντας σοβαρά ερωτήματα για τη διαφάνεια και τη χρηστή διαχείριση δημοσίου χρήματος.
4. Η υπόθεση Φουρθιώτη (2021)
Η αποκάλυψη ότι ο παρουσιαστής Μένιος Φουρθιώτης απολάμβανε υπερβολικά μέτρα αστυνομικής προστασίας προκάλεσε πολιτικό σοκ. Η υπόθεση δημιούργησε ερωτήματα για το ποιός έδωσε τις σχετικές εντολές και πώς ένας τηλεοπτικός παράγοντας απέκτησε τέτοια πρόσβαση σε κρατικούς μηχανισμούς.
5. Η υπόθεση Λιγνάδη (2021)
Η σύλληψη του πρώην καλλιτεχνικού διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου για σοβαρά ποινικά αδικήματα εξελίχθηκε σε μείζον πολιτικό θέμα. Η κυβέρνηση δέχθηκε σφοδρή κριτική για τον τρόπο με τον οποίο είχε στηρίξει και προωθήσει τον διορισμό του, ενώ οι χειρισμοί του Υπουργείου Πολιτισμού την περίοδο των καταγγελιών προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις στον καλλιτεχνικό κόσμο.
6. Η Νέα Σμύρνη και οι καταγγελίες αστυνομικής βίας (2021)
Οι εικόνες αστυνομικής βίας στη Νέα Σμύρνη έκαναν τον γύρο της χώρας. Το γεγονός προκάλεσε μαζικές κινητοποιήσεις και έθεσε υπό αμφισβήτηση το κυβερνητικό αφήγημα περί «νόμου και τάξης», καθώς πολίτες κατήγγειλαν υπέρμετρη χρήση βίας από τις δυνάμεις ασφαλείας.
7. Το σκάνδαλο των υποκλοπών – Predatorgate (2022)
Η υπόθεση που πολλοί χαρακτήρισαν ως τη σοβαρότερη θεσμική κρίση μετά τη μεταπολίτευση. Αποκαλύφθηκε ότι ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, δημοσιογράφοι και άλλα πρόσωπα είχαν τεθεί υπό παρακολούθηση. Η υπόθεση οδήγησε σε δύο κορυφαίες παραιτήσεις: του διοικητή της ΕΥΠ και του γενικού γραμματέα του πρωθυπουργού. Το γεγονός ότι η ΕΥΠ υπαγόταν απευθείας στο γραφείο του πρωθυπουργού κατέστησε αδύνατη την πολιτική αποστασιοποίηση της κυβέρνησης από την υπόθεση.
8. Η υπόθεση Πάτση (2022)
Ο βουλευτής της ΝΔ διαγράφηκε μετά τις αποκαλύψεις για τις δραστηριότητές του γύρω από «κόκκινα δάνεια» και συναλλαγές με το Δημόσιο. Η υπόθεση έπληξε σοβαρά την εικόνα της κυβέρνησης, καθώς ήρθε σε αντίθεση με το αφήγημα περί αξιοκρατίας και ηθικής στην πολιτική.
9. Η τραγωδία των Τεμπών (2023)
Στις 28 Φεβρουαρίου 2023 συγκρούστηκαν δύο τρένα, με αποτέλεσμα τον θάνατο 57 ανθρώπων. Το δυστύχημα αποκάλυψε ότι κρίσιμα συστήματα ασφαλείας δεν λειτουργούσαν, παρά τις προειδοποιήσεις εργαζομένων και συνδικαλιστών επί χρόνια. Η τραγωδία δεν θεωρήθηκε από μεγάλο μέρος της κοινωνίας ένα απλό ανθρώπινο λάθος αλλά αποτέλεσμα χρόνιων παραλείψεων και πολιτικών επιλογών.
10. Οι καταγγελίες για συγκάλυψη στα Τέμπη (2023–2026)
Μετά το δυστύχημα ακολούθησε νέος κύκλος αντιδράσεων. Οι καταγγελίες για το λεγόμενο «μπάζωμα» του χώρου, η απομάκρυνση υλικών και οι αντιπαραθέσεις γύρω από τη συλλογή αποδεικτικών στοιχείων δημιούργησαν βαθιά κρίση εμπιστοσύνης. Οι συγγενείς των θυμάτων εξελίχθηκαν σε έναν από τους σημαντικότερους πόλους κοινωνικής αμφισβήτησης της κυβέρνησης.
11. Email Gate – Η υπόθεση Ασημακοπούλου (2024)
Η διαρροή προσωπικών δεδομένων αποδήμων ψηφοφόρων για πολιτική χρήση δημιούργησε σοβαρό ζήτημα προστασίας προσωπικών δεδομένων. Η υπόθεση προκάλεσε παρέμβαση ανεξάρτητων αρχών και άνοιξε μεγάλη συζήτηση για τη διαχείριση ευαίσθητων κρατικών πληροφοριών.
12. Οι συμβάσεις Krikel
Η υπόθεση αφορά κρατικές συμβάσεις τηλεπικοινωνιακών και τεχνολογικών συστημάτων ασφαλείας. Οι αποκαλύψεις και οι διασυνδέσεις που διερευνήθηκαν πολιτικά με το δίκτυο των παρακολουθήσεων διατήρησαν την υπόθεση στην επικαιρότητα για χρόνια.
13. Το πρώτο σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ (2025)
Οι έρευνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας αποκάλυψαν σοβαρές ενδείξεις για εικονικές δηλώσεις βοσκοτόπων και αμφισβητούμενες αγροτικές επιδοτήσεις. Το γεγονός ότι η υπόθεση έφτασε στο επίπεδο ευρωπαϊκής εισαγγελικής διερεύνησης κατέδειξε το μέγεθος του προβλήματος.
14. Το δεύτερο κύμα αποκαλύψεων για τον ΟΠΕΚΕΠΕ (2026)
Οι νέες δικογραφίες που διαβιβάστηκαν στη Βουλή έδειξαν ότι οι προηγούμενες αποκαλύψεις πιθανόν αποτελούσαν μόνο μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου μηχανισμού. Η υπόθεση εξελίχθηκε σε μία από τις πιο σοβαρές κρίσεις της δεύτερης κυβερνητικής θητείας.
15. Η διαχείριση του Ταμείου Ανάκαμψης
Από την πρώτη στιγμή διατυπώθηκαν κατηγορίες ότι τα μεγαλύτερα οφέλη κατευθύνθηκαν σε συγκεκριμένους μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους. Οι επικριτές της κυβέρνησης υποστήριξαν ότι χάθηκε μια ιστορική ευκαιρία για ευρύτερη αναπτυξιακή διάχυση των ευρωπαϊκών πόρων.
16. Οι συνεχείς παραιτήσεις κυβερνητικών στελεχών
Η εξαετία χαρακτηρίστηκε από αλλεπάλληλες παραιτήσεις υπουργών, υφυπουργών, βουλευτών, γενικών γραμματέων και στενών συνεργατών του πρωθυπουργού. Ανεξάρτητα από την αιτία κάθε παραίτησης, το πλήθος τους δημιούργησε την εικόνα μιας κυβέρνησης που βρισκόταν διαρκώς σε θέση άμυνας απέναντι σε νέες αποκαλύψεις.
Πριν από οτιδήποτε άλλο, αξίζει μια σημαντική διευκρίνιση: τα 16 ζητήματα που παρουσιάστηκαν παραπάνω δεν αποτελούν το σύνολο των υποθέσεων που απασχόλησαν την κοινή γνώμη κατά την εξαετία 2019–2026. Αποτελούν τις πιο γνωστές και εκείνες που άφησαν το ισχυρότερο πολιτικό αποτύπωμα. Αν επιχειρούσε κανείς να καταγράψει κάθε υπόθεση που προκάλεσε δημόσια συζήτηση, κοινοβουλευτικές αντιπαραθέσεις ή καταγγελίες για κυβερνητικές ευθύνες, θα χρειαζόταν ένα ξεχωριστό πολυσέλιδο αφιέρωμα. Στον κατάλογο θα έπρεπε να προστεθούν οι καταστροφικές πυρκαγιές της Εύβοιας το 2021 και οι καταγγελίες για ανεπαρκή πρόληψη και διαχείριση, οι επαναλαμβανόμενες διεθνείς καταγγελίες για επαναπροωθήσεις μεταναστών στο Αιγαίο, το αμφιλεγόμενο «τσιμέντωμα» της Ακρόπολης που προκάλεσε αντιδράσεις από αρχαιολόγους και διεθνείς οργανισμούς πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και δεκάδες μικρότερες υποθέσεις που κατά καιρούς βρέθηκαν στην επικαιρότητα και συνέβαλαν στη διαμόρφωση της συνολικής εικόνας της εξαετίας. Η πολιτική ιστορία δεν γράφεται από τα δελτία Τύπου των κυβερνήσεων αλλά από τα γεγονότα. Και τα γεγονότα της περιόδου 2019–2026 είναι αμείλικτα! Κάθε μία από αυτές τις υποθέσεις θα μπορούσε από μόνη της να σημαδέψει μια κυβερνητική θητεία. Το γεγονός ότι συνέβησαν όλες μέσα στην ίδια εξαετία είναι αυτό που δίνει στην περίοδο τον ιδιαίτερο πολιτικό της χαρακτήρα. Η τελική ιστορική αποτίμηση θα γίνει στο μέλλον. Ωστόσο, ήδη σήμερα είναι δύσκολο να αγνοήσει κανείς ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη συνδέθηκε όσο λίγες μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις με μια αλληλουχία υποθέσεων που κλόνισαν την εμπιστοσύνη μεγάλου μέρους της κοινωνίας προς το πολιτικό σύστημα, τους θεσμούς και τη λειτουργία του κράτους.