Γράφει η Έλενα Κακολύρη
Το χθεσινό ψήφισμα στη Βουλή για την άρση ασυλίας βουλευτών, το οποίο εγκρίθηκε με ευρεία πλειοψηφία και οδήγησε στην άρση ασυλίας των εμπλεκομένων προσώπων, δεν θα το χαρακτήριζα ως μία ακόμη κοινοβουλευτική διαδικασία. Γιατί, ανεξάρτητα από την έκβασή της, λειτουργεί ως αφορμή για μια βαθύτερη πολιτική αποτίμηση. Κατά πόσο, δηλαδή, το πολιτικό σύστημα είναι διατεθειμένο να ελέγξει ουσιαστικά τον ίδιο του τον εαυτό.
Η όλη υπόθεση φέρνει ξανά στην επιφάνεια αυτό το ζήτημα που εδώ και δεκαετίες ταλανίζει το πολιτικό σύστημα και αφορά επί της ουσίας τη σύγκρουση ανάμεσα στη θεσμική προστασία των εκλεγμένων εκπροσώπων και την αυτονόητη υποχρέωσή τους να λογοδοτούν απέναντι στον νόμο.
Η ασυλία θεσπίστηκε για να διασφαλίζει την απρόσκοπτη άσκηση των κοινοβουλευτικών καθηκόντων. Στην πράξη, όμως, έχει μετατραπεί πολλές φορές σε προπέτασμα προστασίας για συμπεριφορές που ουδεμία σχέση έχουν με την πολιτική δράση. Και εδώ ακριβώς εντοπίζεται το πρόβλημα, ότι η ασυλία χρησιμοποιείται ως μηχανισμός αποφυγής ευθυνών αντί για εργαλείο δημοκρατικής θωράκισης.
Οι βουλευτές είναι πάνω από τον νόμο;
Η εικόνα που διαμορφώνεται στη συνείδηση των πολιτών είναι σαφής, ίσως και επικίνδυνη, δείχνοντας ότι οι βουλευτές λειτουργούν σε ένα παράλληλο καθεστώς όπου οι κανόνες ισχύουν επιλεκτικά. Την ώρα που η κοινωνία καλείται να ανταποκριθεί σε αυστηρές υποχρεώσεις και να υποστεί συνέπειες για κάθε παράβαση, οι εκπρόσωποί της φαίνεται να απολαμβάνουν ένα άτυπο καθεστώς ανοχής. Αυτό δεν αποτελεί απλώς ηθική στρέβλωση! Πρόκειται για ένα πολύ ουσιαστικό πρόβλημα πολιτικό, κοινωνικό, αξιακό . Διότι διαβρώνει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και ενισχύει την πεποίθηση ότι η πολιτική εξουσία λειτουργεί με όρους αυτοπροστασίας. Και όταν η εμπιστοσύνη αυτή καταρρέει, η ίδια η δημοκρατία αποδυναμώνεται.
Πόσες φορές έπρεπε να είχε αρθεί η ασυλία;
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο οι περιπτώσεις που φτάνουν στη Βουλή, αλλά κυρίως εκείνες που δεν προχωρούν. Πόσες φορές στο παρελθόν υπήρξαν σοβαρές καταγγελίες, ποινικές υποθέσεις ή ενδείξεις παραβατικής συμπεριφοράς που τελικά “θάφτηκαν” πίσω από κομματικές ισορροπίες και πολιτικούς υπολογισμούς;
Η ιστορία των κοινοβουλευτικών διαδικασιών είναι γεμάτη από περιπτώσεις όπου η άρση ασυλίας απορρίφθηκε, όχι φυσικά με καθαρά νομικά κριτήρια, αλλά με πολιτικά. Με ψήφους που στόχευαν στην προστασία προσώπων και όχι στην υπεράσπιση της δικαιοσύνης. Αυτό δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο κατά το οποίο η ευθύνη γίνεται διαπραγματεύσιμη και η ισονομία σχετική έννοια.
Η ευθύνη των ίδιων των βουλευτών
Αν υπάρχει μία κατηγορία πολιτών που οφείλει να στέκεται πρώτη στη γραμμή της λογοδοσίας, αυτή είναι οι βουλευτές. Είναι αυτοί που νομοθετούν, που καθορίζουν το πλαίσιο λειτουργίας του κράτους, που διαχειρίζονται κρίσιμες αποφάσεις για το μέλλον της χώρας. Η ευθύνη τους δεν είναι μόνο θεσμική αλλά κυρίως βαθιά ηθική.
Η άρνηση άρσης ασυλίας, όταν υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις, δεν προστατεύει τη δημοκρατία όπως έτρεξαν να δηλώσουν κάποιοι. Αντιθέτως, την υπονομεύει και στέλνει το μήνυμα ότι η πολιτική εξουσία φοβάται τον έλεγχο. Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό συμπέρασμα. Με λίγα λόγια, η ασυλία πρέπει να επανεξεταστεί ριζικά, με σαφή διαχωρισμό ανάμεσα στην προστασία της πολιτικής δράσης και την κάλυψη προσωπικών ευθυνών. Οι διαδικασίες άρσης ασυλίας πρέπει να γίνουν αυστηρά αντικειμενικές, χωρίς κομματικές παρεμβάσεις. Διότι στο τέλος της ημέρας, το ερώτημα είναι απλό: Θέλουμε ένα πολιτικό σύστημα που λογοδοτεί ή ένα σύστημα που αυτοπροστατεύεται; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα καθορίσει όχι μόνο την αξιοπιστία της Βουλής αλλά και την ποιότητα του λαού και της ίδιας της δημοκρατίας.