Γράφει η Έλενα Κακολύρη
Υπήρξε μια εποχή, όχι πολύ μακρινή, που τα επιδόματα καταγγέλλονταν ως η απόλυτη έκφραση πολιτικού κυνισμού. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μιλούσε για «πολιτική των ψίχουλων» και για μια λογική που δεν δίνει προοπτική, αλλά απλώς διαχειρίζεται τη φτώχεια. Στο στόχαστρο τότε ήταν η κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα. Σήμερα, η ίδια πολιτική όχι μόνο υπάρχει αλλά έχει μετονομαστεί, πολλαπλασιαστεί και ψηφιοποιηθεί. Market Pass, Fuel Pass, Power Pass. Η πολιτική των επιδομάτων έγινε πολιτική των vouchers και κάπως έτσι, η «κακή συνήθεια» έγινε βασικό εργαλείο διακυβέρνησης.
Η νέα κανονικότητα: πληρώνεις 100, παίρνεις πίσω 10
Το Market Pass δεν είναι τίποτα περισσότερο από την επιστροφή ενός μικρού ποσοστού των χρημάτων που ήδη έχεις πληρώσει. Περίπου 10% των αγορών σου. Σε πραγματικούς όρους, πρόκειται για ένα ποσό γύρω στα 30–50 ευρώ τον μήνα, το οποίο φυσικά δεν αφορά όλα τα νοικοκυριά! Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται παντού. Το Fuel Pass καλύπτει ένα μικρό μέρος της αύξησης στα καύσιμα. Το Power Pass επιστρέφει μέρος των υπέρογκων λογαριασμών ρεύματος. Το Market Pass προσπαθεί να «μαλακώσει» το σοκ στο σούπερ μάρκετ. Κοινός παρονομαστής; Δεν μειώνουν το κόστος ζωής, απλώς επιδοτούν ένα κομμάτι του. Είναι σαν να σου λένε: «Ξέρουμε ότι δεν βγαίνεις. Ορίστε λίγα ψίχουλα για να συνεχίσεις να μην βγαίνεις αλλά λίγο πιο άνετα».
Η μεγάλη αντίφαση
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά και βαθιά πολιτικό. Γιατί αυτό που βλέπουμε σήμερα δεν είναι απλώς μια αλλαγή πολιτικής. Είναι μια πλήρης αντιστροφή λόγου και πράξης. Η κυβέρνηση που κατήγγειλε τα επιδόματα ως «προεκλογικά τεχνάσματα», σήμερα κυβερνά με διαρκή επιδοματική πολιτική.
Η διαφορά είναι αισθητική: όχι μετρητά- εφαρμογή, όχι επίδομα – pass. Αλλά για τον πολίτη, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο, δηλαδή προσωρινή ανακούφιση χωρίς μόνιμη λύση. Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί είναι η πιο εύκολη λύση. Τα vouchers δεν ενοχλούν τις αγορές, δεν μειώνουν τα περιθώρια κέρδους, δεν απαιτούν συγκρούσεις και φυσικά δίνουν άμεσο επικοινωνιακό αποτέλεσμα. Αντίθετα, οι πραγματικές λύσεις έχουν κόστος, τόσο πολιτικό όσο και οικονομικό. Και εδώ βρίσκεται η ουσία, η κυβέρνηση δεν επιλέγει τα pass επειδή δεν υπάρχει άλλη λύση. Τα επιλέγει επειδή είναι η πιο «ασφαλής» λύση.
Το τίμημα είναι μια κοινωνία σε μόνιμη επιδότηση. Όταν η καθημερινότητα εξαρτάται από το αν θα ανοίξει μια πλατφόρμα και αν θα εγκριθεί ένα voucher, τότε δεν μιλάμε πια για έκτακτη στήριξη. Μιλάμε για κανονικοποίηση της επισφάλειας. Μια ολόκληρη γενιά μαθαίνει να μην περιμένει αύξηση μισθού, αλλά επόμενο pass. Να μην απαιτεί χαμηλότερες τιμές, αλλά μεγαλύτερη επιδότηση. Και αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο. Ότι η φτώχεια δεν σοκάρει πλέον, αλλά «διαχειρίζεται».
Τί θα έπρεπε να γίνει
Αν η πολιτική θέλει να είναι κάτι περισσότερο από διαχείριση κρίσεων, τότε οι λύσεις είναι γνωστές και χιλιοειπωμένες. Αλλά ας τις πούμε μια φορά ακόμα για την τιμή των όπλων!
- Μείωση ΦΠΑ στα βασικά αγαθά
Άμεση παρέμβαση στις τιμές, όχι έμμεση επιδότηση μετά την κατανάλωση. - Ενίσχυση εισοδημάτων
Σοβαρή αύξηση κατώτατου μισθού και πραγματική στήριξη της αγοραστικής δύναμης, όχι επιδόματα-μπαλώματα. - Έλεγχος στην αγορά και στα περιθώρια κέρδους
Όχι απλώς «εκκλήσεις», αλλά ουσιαστική εποπτεία και παρεμβάσεις όπου υπάρχουν στρεβλώσεις. - Στεγαστική πολιτική
Γιατί δεν έχει νόημα να επιδοτείς το σούπερ μάρκετ όταν το μισό εισόδημα πάει στο ενοίκιο. - Μόνιμα μέτρα, όχι προσωρινές πλατφόρμες
Η κοινωνία δεν μπορεί να λειτουργεί με deadlines αιτήσεων.
Το πραγματικό δίλημμα
Το ζήτημα τελικά δεν είναι αν τα pass βοηθούν. Προφανώς και βοηθούν, έστω λίγο. Το ερώτημα είναι άλλο: Θέλουμε μια πολιτική που μειώνει το πρόβλημα ή μια πολιτική που το επιδοτεί; Γιατί αυτή τη στιγμή, η χώρα δεν βγαίνει από την κρίση κόστους ζωής. Απλώς την πληρώνει… με επιστροφές. Και όσο τα «ψίχουλα» βαφτίζονται πολιτική, τόσο η πραγματική λύση θα παραμένει εκτός συζήτησης.