Σε ριζική αναδιάρθρωση της αγοράς εργασίας προχωρά η Ιαπωνία, με την πρωθυπουργό Σανάε Τακαΐτσι να θέτει στο επίκεντρο της πολιτικής της τη δυνατότητα παράτασης του επαγγελματικού βίου ακόμη και πέρα από το ορόσημο των 75 ετών. Η κίνηση αυτή έρχεται ως απάντηση στη δραματική μείωση του εργατικού δυναμικού και την έντονη γήρανση του πληθυσμού, που απειλούν άμεσα την οικονομική σταθερότητα της χώρας.
Το νέο δημογραφικό και οικονομικό μοντέλο
Η τρίτη ισχυρότερη οικονομία της Ασίας βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή δημογραφική συρρίκνωση. Στο πλαίσιο αυτό, το Τόκιο επιχειρεί να μετατρέψει την ανάγκη σε ευκαιρία, ενθαρρύνοντας τους ηλικιωμένους να παραμείνουν ενεργοί στην παραγωγική διαδικασία.
Η ιαπωνική κυβέρνηση δεν αντιμετωπίζει το ζήτημα αποκλειστικά με οικονομικούς όρους. Σύμφωνα με την πρωθυπουργό, η διατήρηση των ηλικιωμένων στην εργασία συμβάλλει καθοριστικά στην κοινωνική τους ενσωμάτωση, τη διαφύλαξη της πνευματικής και σωματικής τους υγείας, αλλά και στην προσωπική τους ολοκλήρωση. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι όσοι μεγαλύτεροι σε ηλικία πολίτες έχουν τη θέληση και τη σωματική ικανότητα να εργαστούν, θα βρίσκουν ανοιχτές πόρτες στην αγορά.
Η Τακαΐτσι έχει περιγράψει την πληθυσμιακή συρρίκνωση ως μια «εθνική κρίση». Σε τοποθετήσεις της, έχει υπογραμμίσει ότι το κενό σε έμψυχο δυναμικό αποτελεί το μεγαλύτερο αγκάθι για τη βιωσιμότητα των σύγχρονων κοινωνιών που βλέπουν τους δείκτες των γεννήσεων να υποχωρούν.
Το υφιστάμενο καθεστώς και οι επερχόμενες αλλαγές
Η χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου έχει ήδη θεσπίσει κανόνες για τη στήριξη των μεγαλύτερων εργαζομένων, όμως η παρούσα κατάσταση κρίνεται πλέον ανεπαρκής:
- Τι εφαρμόζεται τώρα: Οι ιαπωνικές εταιρείες είναι νομικά υποχρεωμένες να διατηρούν θέσεις εργασίας για το προσωπικό τους μέχρι την ηλικία των 65 ετών. Παράλληλα, υπάρχει ισχυρή σύσταση και θεσμική πίεση ώστε να εξασφαλίζονται επιλογές απασχόλησης μέχρι τα 70.
- Το επόμενο βήμα: Το υπουργείο Εργασίας έχει ήδη θέσει σε εφαρμογή ένα στρατηγικό πλάνο με ορίζοντα υλοποίησης έως το 2029. Το πρόγραμμα αυτό επικεντρώνεται στην παροχή κινήτρων και κρατικής υποστήριξης προς τις επιχειρήσεις που επιλέγουν να προσλάβουν ή να διατηρήσουν στο δυναμικό τους εργαζόμενους προχωρημένης ηλικίας.
Η δημογραφική στενότητα, η υπογεννητικότητα και οι άδειες θέσεις εργασίας σε κρίσιμους κλάδους αναγκάζουν πλέον την Ιαπωνία να πρωτοπορήσει, δημιουργώντας ένα πρωτόγνωρο μοντέλο εργασιακής καθημερινότητας για την τρίτη ηλικία.