*Τι αναφέρει η ρύθμιση που αφορά την εκτός σχεδίου δόμηση
Δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο ν. 5356/2026 (ΦΕΚ Α΄ 190/17.11.2026), με τον οποίο ενσωματώνεται στην ελληνική νομοθεσία η ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/1711 για τον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και εισάγονται πρόσθετες πολεοδομικές, περιβαλλοντικές και ενεργειακές ρυθμίσεις.
Ο νόμος περιλαμβάνει 91 άρθρα και παρεμβαίνει σε τρεις βασικούς τομείς: στην προστασία και τα δικαιώματα των καταναλωτών ηλεκτρικού ρεύματος, στην ανάπτυξη ενεργειακών έργων και δικτύων και στην πολεοδομική νομοθεσία που διέπει την αξιοποίηση ακινήτων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αλλαγές στον Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας (ν. 5306/2026), με νέες προβλέψεις για την αναγνώριση δημοτικών και κοινοτικών οδών, τη λειτουργική ενοποίηση αυτοτελών ιδιοκτησιών, τις εγκρίσεις εργασιών μικρής κλίμακας και συγκεκριμένες εξαιρέσεις για αυθαίρετα κατηγορίας 5.
Συγκεκριμένα, με την παράγραφο 10 του άρθρου 79 του νόμου, τροποποιείται το άρθρο 251 του Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας, ν. 5306/2026. Η διάταξη αφορά το κοινόχρηστο δημοτικό οδικό δίκτυο και ειδικότερα την αναγνώριση οδών που μπορούν να έχουν σημασία για την αρτιότητα και την οικοδομησιμότητα γηπέδων εκτός σχεδίου.
Η μεταβολή συνδέεται με ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της εκτός σχεδίου δόμησης: τη διαπίστωση εάν ένας δρόμος έχει τον απαιτούμενο νόμιμο κοινόχρηστο χαρακτήρα και εάν μπορεί να ληφθεί υπόψη για την έκδοση οικοδομικής άδειας. Η ύπαρξη δρόμου στο έδαφος, η πρόσβαση με αυτοκίνητο ή η απεικόνισή του σε χάρτη δεν αρκούν από μόνες τους για να τεκμηριωθεί η απαιτούμενη νομική ιδιότητά του.
Η ρύθμιση είναι εξουσιοδοτική για την ολοκλήρωση του νέου Προεδρικού Διατάγματος, που θα καθορίσει τα τελικά κριτήρια πολεοδομικής αναγνώρισης οδών, που δίνουν οικοδομησιμότητα στην εκτός σχεδίου δόμηση, ενώ οι σχετικές μελέτες καταγραφής έχουν προχωρήσει σε νησιωτική και ηπειρωτική Ελλάδα.
Αυτό σημαίνει πως για όλα τη χώρα -και προφανώς και για την Ηλεία- το ΣτΕ θα καθορίσει ποια οικόπεδα είναι οικοδόμησα, χωρίς να επιδέχεται προσφυγές. Και σύμφωνα με εκτιμήσεις ανθρώπων του χώρου θα πέσει μεγάλο «ψαλίδι» σε περιουσίες.
Άλλες ρυθμίσεις
Στον ενεργειακό τομέα, θεσπίζεται η δυνατότητα κοινής χρήσης ηλεκτρικής ενέργειας, ενισχύεται το πλαίσιο σταθερών συμβάσεων προμήθειας, προβλέπεται μείωση συγκεκριμένης χρέωσης Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ) και καθιερώνονται νέοι κανόνες σύνδεσης εγκαταστάσεων παραγωγής και αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας.
Επιπλέον, οι επενδυτές νέων σταθμών ΑΠΕ και αποθήκευσης αναλαμβάνουν, στις προβλεπόμενες περιπτώσεις, το πλήρες κόστος των έργων σύνδεσης με το δίκτυο. Για τα κέντρα δεδομένων προβλέπονται ειδικά οικονομικά και ενεργειακά κριτήρια, ενώ μέρος των εσόδων από το νέο ετήσιο τέλος κατευθύνεται στους δήμους εγκατάστασης και στους τοπικούς οικιακούς καταναλωτές.
Οι διατάξεις ισχύουν καταρχήν από τις 17 Νοεμβρίου 2026, με ειδικές εξαιρέσεις. Ορισμένες πολεοδομικές διορθώσεις έχουν αναδρομική ισχύ από τις 8 Ιουνίου 2026, ενώ η μείωση της συγκεκριμένης χρέωσης ΥΚΩ αρχίζει την 1η Ιανουαρίου 2027. Άλλες ρυθμίσεις προϋποθέτουν την έκδοση εφαρμοστικών αποφάσεων.
Οι 30 βασικές ρυθμίσεις του νέου νόμου
Οι ρυθμίσεις παρουσιάζονται ανά θεματική ενότητα, με σύντομη επεξήγηση της πρακτικής σημασίας τους για ιδιοκτήτες, μηχανικούς, καταναλωτές, δήμους και ενεργειακές επιχειρήσεις.
Α. Πολεοδομία, ακίνητα και οικοδομικές άδειες
1. Αναγνώριση δημοτικών και κοινοτικών δρόμων στην εκτός σχεδίου δόμηση. Προβλέπεται αναγνώριση συγκεκριμένων οδών με Προεδρικό Διάταγμα, κατόπιν ειδικής διαδικασίας, χωρίς να καθίστανται αυτομάτως οικοδομήσιμα τα γειτονικά γήπεδα.
2. Λειτουργική ενοποίηση γειτονικών ιδιοκτησιών. Επιτρέπεται η κοινή λειτουργική αξιοποίηση όμορων ή εφαπτόμενων αυτοτελών ιδιοκτησιών, υπό προϋποθέσεις, χωρίς υποχρεωτική συγχώνευση των τίτλων ιδιοκτησίας.
3. Συναίνεση 67% για τη συνένωση αυτοτελών ιδιοκτησιών. Αρκεί συναίνεση τουλάχιστον 67% των ιδιοκτητών κάθε ενοποιούμενης ιδιοκτησίας, με ειδικές απαιτήσεις για επεμβάσεις στον φέροντα οργανισμό.
4. Στατική ασφάλεια σε επεμβάσεις για ενοποίηση χώρων. Προβλέπονται ειδικοί όροι και μελέτη στατικής επάρκειας όπου απαιτείται, ώστε οι επεμβάσεις να διασφαλίζουν την ασφάλεια του κτιρίου.
5. Αυθαίρετα κατηγορίας 5 σε ειδικές περιπτώσεις. Προβλέπονται περιορισμένες εξαιρέσεις για συγκεκριμένες παλαιότερες υπαγωγές και δημόσιες υποδομές, χωρίς γενική επαναφορά της δυνατότητας τακτοποίησης.
6. Φωτοβολταϊκά και αυτόνομη θέρμανση με έγκριση μικρής κλίμακας. Οι συγκεκριμένες εργασίες εξαιρούνται από το όριο προϋπολογισμού 25.000 ευρώ, σύμφωνα με τις νέες διορθώσεις του Πολεοδομικού Κώδικα.
7. Στέγαστρα και διαχωρισμός οριζόντιων ιδιοκτησιών. Οι συγκεκριμένες εργασίες υπάγονται πλέον στον προβλεπόμενο περιορισμό προϋπολογισμού για εγκρίσεις εργασιών δόμησης μικρής κλίμακας.
8. Νέες διαδικασίες ελέγχου οικοδομικών αδειών. Ανακατανέμονται συγκεκριμένες ευθύνες ελέγχου δικαιολογητικών και οικονομικών υποχρεώσεων μεταξύ υπηρεσιών και μηχανικών, με πρόβλεψη μελλοντικού αυτοματοποιημένου ελέγχου.
9. Πολεοδομικές προβλέψεις για οικισμούς 701 έως 2.000 κατοίκων. Προβλέπεται καθορισμός Περιοχών Ειδικών Χρήσεων μέσω πολεοδομικού σχεδιασμού, με εφαρμογή μετά την έκδοση των απαραίτητων πράξεων.
10. Νέοι κανόνες για χρήσεις γης και εγκαταστάσεις. Ρυθμίζεται η ένταξη ειδικών δραστηριοτήτων, μεταξύ αυτών κέντρων δεδομένων, στον χωρικό σχεδιασμό και στις διαδικασίες καθορισμού χρήσεων.
Β. Ηλεκτρικό ρεύμα, νοικοκυριά και επιχειρήσεις
11. Σταθερά τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος τουλάχιστον 12 μηνών. Προμηθευτές με περισσότερους από 200.000 μετρητές υποχρεούνται να προσφέρουν συμβάσεις σταθερής τιμής, χωρίς μονομερή αλλαγή των όρων τους.
12. Περισσότερες συμβάσεις ηλεκτροδότησης στην ίδια παροχή. Παρέχεται δυνατότητα συνδυασμού συμβάσεων προμήθειας και συμφωνιών κοινής χρήσης ενέργειας, με ειδικές τεχνικές προϋποθέσεις μέτρησης.
13. Προστασία καταναλωτών από διακοπή ηλεκτροδότησης. Περιορίζεται η δυνατότητα αποσύνδεσης όταν εκκρεμεί νόμιμα υποβληθείσα έγγραφη καταγγελία, υπό συγκεκριμένες προθεσμίες και διαδικαστικές προϋποθέσεις.
14. Μείωση 50% σε συγκεκριμένη χρέωση ΥΚΩ. Από 1η Ιανουαρίου 2027 η χρέωση για οικιακή κατανάλωση έως 1.600 kWh ανά τετράμηνο μειώνεται σε 3,45 ευρώ/MWh.
15. Κοινή χρήση ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ καταναλωτών. Νοικοκυριά, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς αποκτούν δικαίωμα αξιοποίησης κοινώς παραγόμενης ενέργειας, με εφαρμογή βάσει ειδικού πλαισίου.
16. Συλλογική αυτοκατανάλωση σε πολυκατοικίες. Προβλέπονται ειδικές απαλλαγές από υποχρεώσεις προμηθευτή για κοινή χρήση ηλεκτρικής ενέργειας έως 50 kW σε πολυκατοικίες.
17. Ειδικές προβλέψεις για οικιακά φωτοβολταϊκά έως 10,8 kW. Ρυθμίζονται ζητήματα εικονικού ταυτοχρονισμένου συμψηφισμού και αποζημίωσης, με ειδική μεταχείριση της παραγωγής όταν επικρατούν αρνητικές τιμές.
Γ. Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και ηλεκτρικά δίκτυα
18. Πλήρες κόστος σύνδεσης νέων ενεργειακών σταθμών. Οι επενδυτές ΑΠΕ, αποθήκευσης και άλλων προβλεπόμενων σταθμών αναλαμβάνουν το κόστος σύνδεσης που τους αναλογεί, αντί προηγούμενου επιμερισμού.
19. Νέες συμβάσεις ευέλικτης σύνδεσης σε κορεσμένα δίκτυα. Θεσπίζεται πλαίσιο σύνδεσης με περιορισμούς ισχύος, ώστε να αξιοποιείται διαθέσιμη δυναμικότητα χωρίς εγγυημένη πρόσβαση σε πλήρη ισχύ.
20. Όρια περιορισμού παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας. Οι ευέλικτες συμβάσεις θα καθορίζουν εγγυημένη ισχύ, ευέλικτη ισχύ και μέγιστη επιτρεπόμενη περικοπή ενέργειας για συνδεόμενες εγκαταστάσεις.
21. Πιστοποιημένος έλεγχος ισχύος ενεργειακών εγκαταστάσεων. Προβλέπονται τεχνικά συστήματα ελέγχου και χρεώσεις μη συμμόρφωσης για εγκαταστάσεις που υπερβαίνουν τους συμφωνημένους περιορισμούς σύνδεσης.
22. Νέες προθεσμίες αδειοδότησης σταθμών αποθήκευσης. Οι ενισχυόμενοι σταθμοί αποκτούν δεκάμηνο περιθώριο υποβολής πλήρους αιτήματος άδειας λειτουργίας πριν ενεργοποιηθεί προβλεπόμενη οικονομική κύρωση.
23. Παράταση μετατροπής θερμικών αδειών σε άδειες αποθήκευσης. Η προθεσμία υποβολής αίτησης μεταφέρεται στις 31 Ιουλίου 2027, διευκολύνοντας τον προγραμματισμό επενδύσεων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας.
24. Πρόσθετες υποχρεώσεις ελέγχου ιδιωτικών δικτύων μέσης τάσης. Προβλέπονται ετήσιες δηλώσεις προληπτικού ελέγχου από υπεύθυνους μηχανικούς, με συνέπειες για την ηλεκτρική σύνδεση σε περιπτώσεις παράλειψης.
Δ. Κέντρα δεδομένων και ενεργειακές επενδύσεις
25. Ετήσιο ειδικό τέλος 20.000 ευρώ ανά MW για data centers. Καθιερώνεται τέλος βάσει μέγιστης ισχύος κατανάλωσης, με κατανομή εσόδων σε δήμους εγκατάστασης και τοπικούς οικιακούς καταναλωτές.
26. Υποχρεωτική κάλυψη 60% της κατανάλωσης από νέες ΑΠΕ. Τα κέντρα δεδομένων υποχρεούνται να εξασφαλίζουν σημαντικό μέρος της ετήσιας ενέργειάς τους από νέες εγκαταστάσεις ανανεώσιμων πηγών.
27. Εγγυητικές επιστολές και οικονομικά κριτήρια για data centers. Προβλέπεται εγγυητική 200.000 ευρώ/MW και πρόσθετη τεκμηρίωση οικονομικής επάρκειας για μεγάλα έργα άνω των 10 MW.
Ε. Νησιά και ενεργειακή μετάβαση
28. Σύσταση Ταμείου Απανθρακοποίησης Νησιών. Δημιουργείται μηχανισμός χρηματοδότησης έργων καθαρής ενέργειας και υποδομών, αξιοποιώντας έσοδα από δημοπράτηση δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
29. Χρηματοδότηση επενδύσεων έως 60% μέσω του Ταμείου. Προβλέπεται συγχρηματοδότηση επιλέξιμων ενεργειακών έργων στα νησιά, με ειδικό πλαίσιο διαχείρισης και επιλεξιμότητας των επενδύσεων.
30. Ενεργειακές διασυνδέσεις, αποθήκευση και ηλεκτροδότηση λιμένων. Στις επιλέξιμες δράσεις περιλαμβάνονται ΑΠΕ, υβριδικοί σταθμοί, διασυνδέσεις, φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων και παροχή ηλεκτρισμού σε ελλιμενισμένα πλοία.
Ποιες ρυθμίσεις έχουν άμεση εφαρμογή
Η δημοσίευση του νόμου δεν σημαίνει ότι όλες οι νέες δυνατότητες είναι ήδη λειτουργικές. Για παράδειγμα, οι ευέλικτες συμβάσεις σύνδεσης προϋποθέτουν κανονιστικές αποφάσεις της ΡΑΑΕΥ και ενέργειες των Διαχειριστών Δικτύου, ενώ η κοινή χρήση ενέργειας απαιτεί συμπληρωματικό πλαίσιο εφαρμογής.
Αντίστοιχα, η αναγνώριση δημοτικών και κοινοτικών δρόμων εξαρτάται από τις προβλεπόμενες διοικητικές πράξεις. Η δυνατότητα αναγνώρισης δεν ισοδυναμεί με αυτόματη αναγνώριση όλων των υφιστάμενων δρόμων ούτε συνεπάγεται αυτομάτως δικαίωμα δόμησης.
Συνεπώς, για ιδιοκτήτες και μηχανικούς έχει σημασία να διαχωρίζονται οι νομοθετικές αλλαγές που εφαρμόζονται άμεσα από εκείνες που απαιτούν περαιτέρω διαδικασίες.
Η ρύθμιση για την αναγνώριση των δημοτικών δρόμων
Άρθρο 79, παρ. 10
10. Στο τέταρτο εδάφιο της περ. β) της παρ. 1 του άρθρου 251 του Κώδικα Χωροταξίας – Πολεοδομίας, περί γενικών όρων και περιορισμών δόμησης, οι λέξεις «απόφαση του γραμματέα της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης» αντικαθίστανται από τις λέξεις «προεδρικό διάταγμα κατόπιν πρότασης του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας» και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Οι όροι και περιορισμοί δόμησης των γηπέδων που βρίσκονται εκτός των ρυμοτομικών σχεδίων πόλεων ή εκτός των ορίων των νόμιμα υφιστάμενων πριν από το έτος 1923 οικισμών που στερούνται ρυμοτομικού σχεδίου ή εκτός των ορίων των οικισμών κάτω των δύο χιλιάδων (2.000) κατοίκων καθορίζονται, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά για κάθε περιοχή από ειδικές διατάξεις, ως εξής:
α) Ελάχιστο εμβαδόν γηπέδου τέσσερις χιλιάδες (4.000) τ.μ. και πρόσωπο σε κοινόχρηστο δρόμο είκοσι πέντε (25) μ.. Η ρύθμιση του προηγούμενου εδαφίου που αφορά στο ελάχιστο πρόσωπο δεν ισχύει για την ανέγερση κτιρίων των άρθρων 252 και 253, εφόσον εξυπηρετούνται από αγροτικούς ή δασικούς δρόμους, καθώς και ορειβατικών καταφυγίων, η ανέγερση των οποίων επιτρέπεται και σε γήπεδα που εξυπηρετούνται αποκλειστικά από μονοπάτια. Της ολοκλήρωσης του χαρακτηρισμού και της κύρωσης του κοινόχρηστου δημοτικού οδικού δικτύου, καθώς και της ένταξης του οδικού δικτύου στον συνολικό σχεδιασμό προηγείται η καταγραφή του υπάρχοντος οδικού δικτύου ανά δημοτική ενότητα από τον δήμο υπό την εποπτεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας ή από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, σύμφωνα με τα κριτήρια, τις προϋποθέσεις, τις προδιαγραφές και την ειδικότερη διαδικασία που καθορίζονται με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Κατόπιν της ολοκλήρωσης της καταγραφής κυρώνεται με απόφαση του γραμματέα της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης το κοινόχρηστο δημοτικό οδικό δίκτυο για την εφαρμογή της παρούσας διάταξης. Για την κύρωση λαμβάνονται υπόψη σχετικές αεροφωτογραφίες πριν από τις 27.7.1977. Μέχρι την κύρωση του συνολικού κοινόχρηστου δημοτικού οδικού δικτύου δύναται κατ’ εξαίρεση, κατόπιν ειδικής τεχνικής μελέτης, να πραγματοποιείται αναγνώριση δημοτικής ή κοινόχρηστης οδού. Με προεδρικό διάταγμα καθορίζονται οι ειδικότερες προϋποθέσεις και τα κριτήρια δυνάμει των οποίων πραγματοποιείται ο χαρακτηρισμός, η κύρωση του οδικού δικτύου, η ένταξη στον σχεδιασμό, καθώς και το όργανο αναγνώρισης και οι προϋποθέσεις της αναγνώρισης δημοτικών οδών της περ. β).
β) Για γήπεδα που έχουν πρόσωπο σε διεθνείς, εθνικές, επαρχιακές, δημοτικές και κοινοτικές οδούς ως και σε εγκαταλειμμένα τμήματά τους και σε σιδηροδρομικές γραμμές απαιτούνται: Ελάχιστο πρόσωπο σαράντα πέντε (45) μ. Ελάχιστο βάθος πενήντα (50) μ. Ελάχιστο εμβαδόν τέσσερις χιλιάδες (4.000) τ.μ..
Ως δημοτικές ή κοινοτικές οδοί για την εφαρμογή του παρόντος θεωρούνται οι οδοί που ενώνουν οικισμούς του αυτού δήμου μεταξύ τους ή οικισμούς όμορων δήμων ή με διεθνείς, εθνικές ή επαρχιακές οδούς. Σε περίπτωση που μεταξύ των προαναφερόμενων οικισμών υπάρχουν περισσότερες της μίας (1) δημοτικές ή κοινοτικές οδοί που συνδέουν αυτούς η παρούσα περίπτωση έχει εφαρμογή μόνο σε γήπεδα που έχουν πρόσωπο στην κυριότερη από τις οδούς αυτές. Η αναγνώριση των οδών αυτών σε κυριότερους ή μοναδικούς γίνεται με προεδρικό διάταγμα κατόπιν πρότασης του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας μετά από γνώμη του Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων. Αν γήπεδο εμβαδού τουλάχιστον τεσσάρων χιλιάδων (4.000) τ.μ. απομειώθηκε λόγω απαλλοτρίωσης, διάνοιξης διεθνούς, εθνικής, επαρχιακής ή δημοτικής οδού ή αναδασμού, το γήπεδο θεωρείται άρτιο, αν το εμβαδόν του είναι τουλάχιστον δύο χιλιάδες (2.000) τ.μ. και έχει πρόσωπο σε διεθνή, εθνική, επαρχιακή ή δημοτική οδό τουλάχιστον είκοσι πέντε (25) μ.».

